1939-1945. BRANIEWIANIE W KRIEGSMARINE

Bandera Kriegsmarine w latach 1938-1945 Bandera Royal NavyW czasie II wojny światowej braniewianie z oczywistych powodów walczyli w siłach zbrojnych III Rzeszy. Nie zabrakło ich również w marynarskich mundurach Kriegsmarine (niemieckiej marynarki wojennej). Co najmniej dwóch z nich walczyło na U-botach, czyli niemieckich okrętach podwodnych i obaj stracili życie. Byli to oficerowie oberleutenant zur See Siegfried Straub dowódca U-625 i oberleutenant zur See Paul Krupinski służący jako I oficer na U-771. Okoliczności służby i śmierci obu oficerów pokazują jak okrutna była wojna na morzu. W niemieckiej marynarce służył również braniewianin doktor Hans Frieisleben, który był lekarzem na pancerniku Tirpitz i szefem szpitala marynarki.

 


Oberleutnant zur See Siegfried StraubOblt. Siegfried Straub urodzony 22.06.1918r. w Braniewie był dowódcą okrętu podwodnego U-625. Wstąpił do marynarki wojennej w dniu 16.09.1939 jako podchorąży(Offiziersanwärter). Szybko wspinał się po szczeblach kariery awansując na kolejne stopnie: 1.07.1940 chorąży (Fähnrich zur See),  od 1.07.1942 st. chorąży (Oberfähnrich zur See). Jego pierwszy przydział to oficer łącznikowy w Luftwaffe od 12.1940 do 04.1941. Następnie przeniósł się do sił podwodnych i ukończył we wrześniu 1941 szkolenie początkowe w U-Bootsausbildung. Następnie został przydzielony jako oficer wachtowy na okręt zaopatrzeniowy u-bootów VEGA, na którym pływał do kwietnia 1942. Od dnia 1.03.1942 awansowany na stopień porucznika marynarki (Leutnant zur See). Po krótkim pobycie na szkoleniu w Baubelehrung bei der 8. K.L.A. w czerwcu 1942 został przydzielony jako I oficer uzbrojenia na U -625 pod dowództwo kpt. Hansa Benker’a. W tym czasie uczestniczył w 5 misjach bojowych U-625.

Brytyjski statek Chulmleigh zatopiony przez U-625 w dniu 6.11.1942 Brytyjski statek Goolistan zatopiony przez U-625 w dniu 23.11.1942 Kiosk u-bota typ VIIC (w tym przypadku U-132)Najbardziej udana misja U-625 miała miejsce w dniach 4-29.11.1942, gdy okręt zatopił 3 brytyjskie frachtowce o łącznym tonażu 18.151 BRT. Zaczęło się od ataku niemieckiego Junkersa Ju-88 z II/KG 30, który w dniu 5.11.1942 zbombardował płynący do Archangielska brytyjski statek Chulmleigh (5445BRT). Następnego dnia o godz. 15.58 pozostawiony uszkodzony statek został storpedowany przez U-625. Z 58-osobowej załogi statku ocalało tylko 13 marynarzy, którzy wylądowali na Spitzbergenie. Wrak statku został później ponownie zbombardowany przez Ju-88 i zatonął. Tego samego dnia o godz. 22.24 U-625  wystrzelił 2 torpedy do brytyjskiego statku Empire Sky (7445BRT), który zatonął 20 mil na płd.wsch. od Spitzbergenu wraz z całą 51-osobowa załogą. Statek przewoził amunicję, a jej eksplozja spowodowała trafienie odłamkami również wynurzonego u-bota (jeden odłamek o wadze 1kg trafił w otwarty właz kiosku). W dniu 23.11.1942 celem U-625 był liczący 53 statki konwój QP-15 zmierzający z Archangielska do Manchesteru. U-625 wybrał sobie za cel brytyjski statek Goolistan (5851 BRT), który o godz. 00.56 został trafiony  jedną z dwóch wystrzelonych torped między wyspą Niedźwiedzią a Spitzbergenem. U-625 miał w tym przypadku duże problemy, gdyż z powodu oblodzenia unieruchomiony został peryskop, a okręt musiał przebywać w zanurzeniu na głębokości 12 metrów. Trafiony statek zatonął wraz z kapitanem. Niemcy podpłynęli do załogi, aby przesłuchać kapitana, jednak mimo ocalenia 50 członków załogi zaginęło bez wieści (ten sam los miał spotkać wkrótce załogę U-625). Wszystko wskazuje na to, że znaczny udział w zatopieniu trzech brytyjskich statków miał I oficer Siegfried Straub.

Emblemat okrętu podwodnego U-625 W sierpniu 1943r. Straub został wyznaczony do objęcia dowództwa okrętu i przeszedł kurs dowódców okrętów podwodnych (Kommandanten-Lehrgang bei der 2. U.A.A. und der 24. U-Flottille außerdem Teilnahme am 57. K.S.L.). Od 1.10.1943 awansowany na stopień Oberleutnant zur See. W tym samym miesiącu trafił jako instruktor do szkoły torpedowej w Mürwick (Leiter der Schießausbildung der Torpedoschule Flensburg-Mürwik). W dniu 26.01.1944 w wieku 25 lat został objął dowództwo swojego byłego okrętu U - 625.

 

 

 

U-bot typu VIIC wypływa na patrol Dnia 29.02.1944r. okręt wypłynął z Brestu w swoją 10 misję bojową. Misja ta dla U-625 nie przebiegała bezproblemowo, gdyż w 9 dniu rejsu Straub zameldował do centrali o awarii silników dieslowskich, skąd drogą radiową otrzymał instrukcje jak dokonać naprawy i informację o skierowaniu do pomocy łodzi U-963. Następnie dołączył do grupy-botów Preussen, która przeniosła się dalej na zachód.  U-625 był jednym z wielu u-botów, które zajęły pozycje u wybrzeża Irlandii, tworzących linię mającą przechwytywać nadchodzące konwoje. Jednak niemieckie okręty podwodne nie pozostały niezauważone dla sił alianckich. W nocy 09.03.1944 roku, zostali zaatakowani, a towarzyszący mu U-741 zestrzelił atakującego Wellingtona z 407 dywizjonu RCAF. W dniu 10.03.1944r. okręt znajdował się na zachód od wybrzeża Irlandii. Na trasie u-bota znajdował się liczący 30 jednostek konwój SC.154 płynący z Halifax do Liverpoolu. Załoga Siegfrieda Strauba osiągnęła w niemieckiej marynarce spore sukcesy na otwartych wodach Północnego Atlantyku. Zatopili 5 alianckich jednostek pływających, w tym 3 brytyjskie statki i 2 radzieckie okręty pomocnicze. Całkowity tonaż 19880 BRT (ton rejestrowych brutto). W statkach i okrętach tych zginęło 185 alianckich marynarzy, a wielu było rannych. Wszystko jednak wskazywało, że tego dnia role miały się odwrócić, a paradoksalnie myśliwy miał się stać ściganym.

Lądowanie łodzi latającej Short Sunderland III z 422 dywizjonu RCAF Pilot Sunderlanda kapitan Sidney W . ButlerOtóż w dniu 10.03.1944 przed południem z bazy w Castle Archdale w Irlandii Północnej wystartowała 4-silnikowa łódź latająca Short Sunderland III, o numerach EK591 "2U" należąca do kanadyjskiego 422 Dywizjonu (422 Squadron RCAF) z zadaniem wykrywania i zwalczania niemieckich okrętów podwodnych. Samolot dowodzony przez doświadczonego pilota kpt. (f/l) Sidneya W. Butlera osiągnął wyznaczony obszar patrolowania na zachód od wybrzeży Irlandii i wkrótce w odległości sześciu mil od strony lewej burty zaobserwował na powierzchni łódź podwodną. Kanadyjczycy od razu wszczęli alarm i rozpoczęli manewr do ataku. Cała załoga łodzi latającej obserwuje u-bota, pilot obniża wysokość do 400m i manewrując wchodzi na kurs przechwytujący, a ogromna maszyna aż drży od oporu powietrza. Załogi alianckich samolotów zostały poinformowane, żeby łodzie podwodne atakować od dziobu, aby uniknąć trafienia przez potężne armaty szybkostrzelne z tyłu kiosku. Dowódca u-bota oblt. Siegfried Straub również podejmuje drastyczne środki. Okręt robi wszystko, aby utrzymać kierunek rufą do atakującego samolotu i użyć działek przeciwlotniczych. Tak mija 10-15 minut, gdy łódź latająca i okręt podwodny próbują zając najlepszą pozycję do ataku i obrony, następuje wyraźny impas w walce. Poniżej zdjęcia z ataku na U-625.

b_150_100_16777215_00_images_ubot_09.atak00.jpg b_150_100_16777215_00_images_ubot_09.atak01.jpg b_150_100_16777215_00_images_ubot_09.atak02.jpg b_150_100_16777215_00_images_ubot_09.atak04.jpg b_150_100_16777215_00_images_ubot_09.atak04a.jpg b_150_100_16777215_00_images_ubot_09.atak05.jpg b_150_100_16777215_00_images_ubot_09.atak06.jpg Wówczas kpt. Butler, który miał wyraźnie dość tej zabawy, nie zważając jak wielkim samolotem leci, wykonuje Sunderlandem głębokie spiralne nurkowanie, atakuje u-bota korkociągiem przez ostry ogień przeciwlotniczy okrętu. Pilot wyrównuje na wysokości zaledwie 15m nad powierzchnią wody i przeprowadza klasyczny atak zwalniając 6 bomb głębinowych Mk. XI (wypełnionych specjalnym materiałem wybuchowym Torpex) o wadze 250 funtów każda, które obramowują u-bota. Na szczęście dla załogi U-625 tylko 4 bomby głębinowe eksplodują. Poniżej zdjęcia tonącego U-625.

 

b_150_100_16777215_00_images_ubot_10.U-625_tonie.jpg b_150_100_16777215_00_images_ubot_10.U-625_tonie1.jpg W ostatniej chwili jeden odważny marynarz u-bota podbiegł do armaty - ponieważ samolot był teraz poniżej granicy minimalnego kąta strzału działka przeciwlotniczego - i oddał salwę. Sunderland został trafiony w pobliżu nosa, poniżej linii wodnej. Po ataku u-bot zanurza się pod wodę. Kanadyjski Sunderland krąży nad miejscem ataku, a jego załoga wypatruje oznak uszkodzeń okrętu. Uszkodzenia U-625 musiały być poważne, bo po około 3 minutach okręt wynurzył się na powierzchnię, poruszał się jednak bardzo wolno, co potwierdza, że został mocno uszkodzony, gdyż w innym wypadku pozostałby pod wodą. Butler krążyły wokół przez 90 minut wzywając pomoc i podając pozycję uszkodzonego u-bota. Nie pozostaje mu nic innego jak obserwowanie walczącego o przetrwanie okrętu, gdyż nie ma więcej bomb. Z kolei Straub po ocenie powstałych uszkodzeń, zdaje sobie sprawę, że nie można uratować okrętu. Jeden z członków załogi u-boota zapewne na polecenie dowódcy nadał lampą sygnalizacyjną z kiosku widomość do samolotu: "Udane bombardowanie”. Następnie Straub wydaje rozkaz opuszczenia okrętu przez załogę. Przygotowując się do tego wysłał sygnał SOS skierowany do operujących w pobliżu dwóch u-botów: U-256 i U-741 wzywając je na ratunek ocalałych członków załogi.Poniżej zdjęcia z uratowanymi członkami załogi U-625.

b_150_100_16777215_00_images_ubot_11.U-625_uratowani.jpg b_150_100_16777215_00_images_ubot_11.U-625_uratowani1.jpgPodchodzący do lądowania Sunderland z 422 dywizjonu RCAFOkoło 17 marynarzy z 53-osobowej załogi U-625 udało się opuścić okręt na tratwie i małych pontonach ratunkowych, a następnie Straub zatopił u-boota. Załoga Sunderlanda poinformowała dowództwo o zatopieniu okrętu i że część załogi pływa wokół na tratwach ratunkowych. Potwierdzające ten fakt zdjęcia zostały wykonane przez pokładowe aparaty fotograficzne. O godz. 17.40 okręt tonie, a wkrótce nadlatuje inny Sunderland z kanadyjskiego 423 Dywizjonu, a zluzowana załoga Butlera odlatuje uszkodzonym samolotem do bazy. To nie koniec ich problemów, duża dziura w kadłubie jest łatana przez załogę, a oprócz tego jest mnóstwo mniejszych otworów, które łącznie stanowią poważny problem dla łodzi latającej. W końcu przecież Sunderland musi wylądować na wodzie, a nabierając wody może się rozbić i zatonąć. Podobno załoga użyła do łatania dziur w kadłubie dużej ilości gum miętowych Wrigley’s, którą w czasie lotu musieli alarmowo żuć, a później doskonale twardniała od zimnego powietrza uszczelniając kadłub. Było to jedyne potwierdzone zatopienie u-bota przez kanadyjskie lotnictwo obrony wybrzeża, a wykonane wówczas zdjęcia U-625 wisiały w bibliotece premiera Winstona Churchila. 

Podczas wyścigu z czasem okręty U-256 i U-741, aby odnaleźć i uratować marynarzy z U-625, natrafiły na w poważne trudności (oba były atakowane przez samoloty i okręty alianckie i odnotowały uszkodzenia). I choć później kontynuowały akcję ratunkową, załoga U-625, której udało się opuścić okręt nigdy nie została odnaleziona przez swoich lub wroga. Sunderland z 423 dywizjonu także krążył wokół rozbitków do ostatniej chwili, ale musiał wkrótce odlecieć machając na pożegnanie skrzydłami niemieckim marynarzom. Rozbitkowie znajdowali się około 380 mil na zachód od Irlandii i niestety pomimo, że zdołali przetrwać zatopienie U-625 i weszli  do tratw ratunkowych, 17 pozostałych z załogi u-bota zginęło w morzu. Ocean Atlantycki i jego lodowate wody okazały się bezlitosne. Okręt podwodny U-625, a wraz z nim dowódca braniewianin oberleutnant zue See Siegfried Straub spoczywają na dnie Północnego Atlantyku u zachodniego wybrzeża Irlandii na pozycji: 52° 35' północ, 20° 19' zachód.

Emblemat U-348, okrętu na którym rozpoczynał słuzbe Krupinski Samolot Liberator III z 86 dywizjonu RAFOblt. Paul Krupinski urodzony w Domnau w dniu 11.11.1922r. wychowywał i uczył się w Braniewie. Jego bratem był jeden z czołowych asów myśliwskich Luftwaffe hauptmann Walter Krupinski, który odniósł 197 zwycięstw powietrznych. Po przeszkoleniu na u-botach w październiku 1943r. rozpoczął służbę na okręcie U-348 jako II oficer uzbrojenia, okręt ten wchodził w skład 8 flotylli U-botów w Gdańsku i był w trakcie szkolenia załogi. Od listopada 1943 Krupinski został przydzielony na okręt podwodny U-771 jako I oficer, czyli faktycznie zastępca dowódcy okrętu odpowiedzialny m.in. za uzbrojenie torpedowe. Dowódcą tego okrętu był oblt. Helmut Block. Początkowo U-771 pływał w 31 Flotylli U-botów jako jednostka treningowa. Od 1.06.1944 okręt zaczął służbę jako jednostka bojowa, kolejno w 9, 11 i 13 Flotylli U-botów, a stacjonował w portach norweskich: Hatvik, Bergen, Stavanger, Trondheim, Kristiansand, Bogenbucht i Hammerfest. W swoją pierwszą misję bojową U-771 z Paulem Krupinskim na pokładzie wypłynął 21.06.1944 z Stavanger, nie odniósł jednak żadnych sukcesów bojowych przeciw marynarce alianckiej. Jednak nocą  26.06.1944 na północny-wschód od Szetlandów, gdy płynął na powierzchni wraz z U-317, został zaatakowany przez samolot B-24 Liberator należący do brytyjskiego 86 dywizjonu RAF pilotowanego przez kpt. G. Parkera. Brytyjski pilot wykonał dwa ataki i w drugim zrzucił 3 bomby głębinowe, które spadły na prawej burcie  okrętu U-317. U-bot przechylił się na bakburtę i zaczął tonąć. Załoga Liberatora zauważyła unoszące się ciała w dużej plamie ropy. Okręt poszedł na dno wraz całą 50-osobową załogą. Samolot był na tyle uszkodzony (silnik, zbiorniki) przez działka z U-771, że po powrocie do bazy został skasowany. Z pierwszego patrolu powrócił  w dniu 15.07.1944 zawijając do Bergen. W dniu 16.10.1944 okręt U-771 wypłynął z Hammerfest w Norwegii udając się na Ocean Arktyczny w swoją drugą i jak się okazało ostatnią  misję bojową. Okręt kierował się przeciw alianckiemu konwojowi JW-61. W dniu 11.11.1944 został zatopiony w Andfjord 7 mil na wschód od Harstad  w pobliżu Wysp Lofockich  na pozycji 69.17 północ, 16.28E wschód.


Brytyjski okręt podwodny HMS Venturer Emblemat HMS VenturerJak się okazało w pobliżu operował brytyjski okręt podwodny HMS Venturer, którego dowódcą był 25-letni, ale bardzo doświadczony oficer marynarki leutnant Jammes Jimmy Launders. Jego załoga wierzyła, że Jimmy obdarzony jest czymś w rodzaju szóstego zmysłu, gdyż zawsze potrafi wytropić nieprzyjaciela. Venturer był okręt typu V i był mniejszy od u-bota, a miał już na koncie 3 zatopione niemieckie statki. W dniu 4.11.1944 opuścił on bazę w Dundee i ruszył ku wybrzeżom Norwegii, gdzie miał wysadzić tajnych agentów mających obserwować ruchy niemieckich jednostek. W dniu 11.11.1944r. monitorujący sytuację przez peryskop zastępca dowódcy okrętu ltnt. Andy Chalmers w odległości kilkuset metrów zauważył kiosk płynącego na powierzchni okrętu podwodnego, którym był U-771. Natychmiast wezwał do sterowni Laundersa. Podczas przygotowań do ataku zastępca sterował okrętem, a dowódca przygotował do ataku wyrzutnie torped, co trwało ok. 6 minut. O godz. 7.35 Launders wystrzelił 4 torpedy, z których jedna trafiła u-bota. Nie wiadomo czy załoga niemieckiego okrętu zauważyła pędzące torpedy, jednak na reakcję było już za późno. Wybuch jednej torpedy był wystarczający, żeby zatopić okręt podwodny, który poszedł na dno wraz z całą 51-osobową załogą. Razem z załogą zginął dowódca okrętu oblt. Helmut Block i jego zastępca braniewianin oberleutnant zur See Paul Krupinski (zginął w dniu swoich 22 urodzin!). Na brzegu odnaleziono tylko 2 ciała niemieckich marynarzy, w tym Paula Krupinskiego (być może w momencie ataku znajdował się na mostku). Obaj zostali pochowani na cmentarzu wojskowym w Narwiku.

leutnant Jammes Launders dowódca HMS VenturerNastępnego dnia HMS Venturer dokończył swoją misję, wpłynął nocą przy bezwietrznej pogodzie do Andfjord, gdzie  na pontonach wysadził na ląd przywiezionych agentów. Natomiast sławę pogromcy U-771 porucznikowi Laundersowi przyniósł atak na innego u-boota, mianowicie storpedowanie w dniu 9.02.1945 na zachód od Bergen okrętu U-864, gdyż był to jedyny znany przypadek zatopienia zanurzonego okrętu podwodnego przez inny również zanurzony okręt podwodny. Był też  jedynym oficerem Royal Navy, który zatopił 2 niemieckie okręty podwodne. Za oba wyczyny Jammes Stuart Launders otrzymał dwukrotnie wysokie brytyjskie odznaczenie Distinguished Service Order, zaś zastępca Andy Chalmers  Distinguished Service Cross.

 

Okręt podwodny U-760  typ VIIC Toczona przez niemieckie siły podwodne oraz aliancką flotę i lotnictwo wojna morska była niezwykle okrutna. Zginęło tysiące marynarzy, często w tragicznych okolicznościach. Początkowo w latach 1939-1942 wielkie sukcesy odnosili Niemcy topiąc często bezkarnie setki statków alianckich. Znana jest ich taktyka wilczych stad tzn. zmasowanych nocnych ataków wynurzonych u-botów na często słabo chronione konwoje alianckie. Wielu dowódców u-botów zyskało w III Rzeszy ogromną sławę porównywalną z najlepszymi asami myśliwskimi Luftwaffe. Stawali się pupilami faszystowskiej propagandy. W kolejnych latach flota podwodna zaczęła ponosić ogromne straty, wiązało się to ze zmianą taktyki ochrony konwojów, zaangażowania silnego lotnictwa, nowoczesnych środków wykrywania i zwalczania okrętów podwodnych, a przede wszystkim łamania niemieckich szyfrów (Enigma), które pozwalało na lokalizowanie u-botów. W czasie wojny Niemcy utracili 543 okręty podwodne wraz całymi załogami, a w tonących u-botach zginęło tysiące niemieckich marynarzy. W tej wojnie swój udział mieli również Polacy. Okręty Polskiej Marynarki Wojennej zatopiły 2 u-boty, a polski 304 Dywizjon Bombowy latający w składzie Lotnictwa Obrony Wybrzeża również posłał na dno 2 okręty podwodne.


Uniwersytet Christiana-Albrechta w Kilonii Duma Kriegsmarine pancernik Tirpitz, jego bliźniakiem był Bismarck. 1949. Wrak pancernika TirpitzTrzecim braniewianinem, który służył w Kriegsmarine był doktor medycyny Hans Freisleben urodzony w Braniewie w dniu 30.07.1908r. Absolwent medycyny na Uniwersytecie Christiana-Albrachta w Kilonii (Christian-Albrechts-Universität zu Kiel). Tam też pozostał i wstąpił do marynarki wojennej w 1929 roku. W roku 1936 pracuje w Psychiatrische und Nervenklinik w stopniu Marine-Oberassistenzarzt (starszy asystent-lekarz marynarki). Po wybuchu wojny od 25.02.1941 zostaje lekarzem na nowo zwodowanym pancerniku Tirpitz (wyporność pełna 53500t, długość 253,6m, uzbrojenie główne 8 armat 380mm). Był to największy okręt Kriegsmarine, a załoga liczyła 2608 marynarzy, więc było trochę roboty dla lekarza. Początkowo okręt stacjonuje w Wilhelmshaven i przechodzi intensywne próby i szkolenie na Bałtyku. O września 1941 pancernik Tirpitz osiąga gotowość bojową, a w styczniu 1942 przechodzi do Trondheim, skąd w dniach 14-17.01.1942 uczestniczy w pierwszej akcji przeciw alianckim konwojom. W marcu 1942 pancernik bierze udział w nieudanej akcji przeciw konwojom PQ-12 i QP-8 i zawija do Narwiku. Doktor Freisleben kończy służbę na pancerniku Tirpitz w dniu 9.10.1942. Od listopada 1942 w stopniu Geschwaderarzt (lekarz eskadry) zostaje szefem Marinelazarett Preetz - szpitala marynarki w Preetz w Schleswigu-Holsztynie. Dr Hans Freisleben zginął w nieznanych okolicznościach w dniu 1.12.1944, być może  trakcie alianckiego bombardowania. Natomiast pancernik Tirpitz został zatopiony przez brytyjskie lotnictwo 12.11.1944 w Tromso.


Źródła: R.Busch, H-J.Röll. Der U-boot-Krieg Die Deutsche U-boot-Kommandanten. 1996. ; R.C.Nesbit. Ultra Versus U-Boats: Enigma Decrypts in the National Archives. 2008. ; C.Blair. Hitler's U-Boat War: The Hunted 1942-45. UK 2012. ; I.Darling. Amazing Airmen: Canadian Flyers in the Second World War. Dundurn 2009. ; W.Trojca. U-boot typ II,VII,IX. Katowice 2004. ; www.ubootwaffe.plwww.forum.axishistory.comwww.uboat.netwww.historisches-marinearchiv.dewww.books.google.pl  www.u-boot.orgwww.travel-net.comwww.u-boot-archiv.dewww.forum.valka.czwww.telegraph.co.ukwww.ww2aircraft.netwww.forum-marinearchiv.dewww.seawaves.com www.neverwasanarrow.blogspot.com www.castlearchdale.netwww.wakeskating.comwww.ubootarchiv.dewww.unithistories.comwww.wikipedia.plwww.uni-kiel.de www.tirpitz-museum.no  www.german-navy.de

 

.