CMENTARZ ŻOŁNIERZY ARMII RADZIECKIEJ w BRANIEWIE

b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_a2.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_a1.jpg Braniewo jest najstarszym miastem na Warmii, pierwszą siedzibą i stolicą diecezji, ma też bogatą i ciekawą historię oraz wiele zabytków, jednak w naszym mieście jest też inne niezwykłe miejsce – mianowicie cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej poległych w 1945 roku. O tym cmentarzu w Braniewie przypominamy sobie zazwyczaj przy okazji wizyt kaliningradzkiego gubernatora i rosyjskich motocyklistów, które to wizyty ostatnio wzbudzają różnego rodzaju, również negatywne emocje. Tymczasem jest to największa nekropolia żołnierzy radzieckich w Polsce… i jeden z największych cmentarzy wojennych w Europie, dlatego może warto poświęcić mu trochę szacunku i uwagi.

 

 Bohaterscy z pewnościa w wielu przypadkach tak, czy wyzwoliciele - raczej nie  Pomnik na cmentarzu, zdjęcie z 2014r. Zamiast wstępu. Była połowa lat osiemdziesiątych, moja mama pracowała wówczas w braniewskiej placówce  PCK. Pewnego dnia pod budynek na ul. Bohaterów Stalingradu (obecnej Królewieckiej) podszedł starszy mężczyzna. Okazało się, że jest Rosjaninem, który przekroczył granicę w Gronowie i pieszo przyszedł do Braniewa. Radzieccy celnicy lub pogranicznicy zabrali mu prawie wszystko. Był z daleka, gdzieś zza Uralu, tygodniami podróżował przez ZSRR, żeby dotrzeć do Braniewa… na grób ojca. Widząc placówkę Czerwonego Krzyża poprosił o pomoc, zapewne wywołując niemałą konsternację. Pamiętam, że mama przyprowadziła tego Rosjanina do domu, podjęliśmy go kolacją, była wódka, łatwiej było się dogadać. Był bardzo wzruszony naszą gościnnością, a następnego dnia człowiek ten dotarł na Cmentarz przy ul. Elbląskiej złożył jakieś kwiaty, zapalił znicz... Nie pamiętam nazwiska i skąd pochodził, nawet teraz tego żałuję. Tyle wstępu….

Tablica informacyjna na cmentarzu 25.04.2015 po wizycie rosyjskiej delegacjiTrochę danych: Cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej przy ul. Elbląskiej w Braniewie złożono w roku 1945. Był systematycznie powiększany, ale w 1951 r. zakończono prace związane z jego rozszerzeniem, a w 1957 r. zakończono urządzanie cmentarza. Cmentarz ma powierzchnię 6,5 ha, na której znajduje się 270 mogił, w tym 250 zbiorowych i 20 indywidualnych. Na cmentarzu spoczywa 31217 osób pochowanych w mogiłach zbiorowych i 20 w indywidualnych. Z 31237 pochowanych osób zidentyfikowano i wpisano do rejestru imiennego 4054 osoby. Cmentarz mieści żołnierzy radzieckich w większości ekshumowanych w latach 50-tych XX wieku. Ekshumacje przeprowadzono głównie z terenu dawnego województwa olsztyńskiego tj. w 1952 r. z powiatu braniewskiego 20122 osób, z powiatu górowieckiego 3672, z powiatu pasłęckiego 4123, z powiatu bartoszyckiego 1812 oraz 4 osoby z województwa warszawskiego. W 1953r. kontynuowano ekshumacje i na terenie braniewskiego cmentarza pochowano 661 osób z powiatu iławskiego, 3 z powiatu olsztyńskiego, 16 z kętrzyńskiego, 1 z reszelskiego, 7 z nidzickiego, 53 z szczycieńskiego oraz 762 z powiatu braniewskiego. Jest to cmentarz, na którym pochowano największą w Polsce liczbę żołnierzy sowieckich poległych w zimie 1945 r. na brzegach Zalewu Wiślanego, w Pasłęku, Elblągu, Górowie Iławeckim, Kętrzynie, Barczewie, Reszlu i Nidzicy. Cmentarz założony został na planie prostokąta. Żołnierzy pochowano w wytyczonych mogiłach zbiorowych, w kształcie jednakowych prostokątów. Mogił indywidualnych jest tylko 20, są one usytuowane obok akcentu centralnego. Mogiły obramowano betonem i każdą z nich oznaczono tablicą z gwiazdą. Budowę cmentarza zakończono w 1968 r. W tym też czasie wzniesiono akcent plastyczny w formie obelisku z piaskowca, posadowionym na niewielkim podwyższeniu obudowanym kamieniem oraz z wkomponowanymi na narożach dwiema rzeźbami, przedstawiającymi grupę żołnierzy. Przy wejściu na cmentarz umieszczona została tablica zawierająca informację o poległych i miejscach stoczonych bitew. Autorem projektu jest art. plastyk Bolesław Marszal. Cmentarz ma stosunkowo skromną szatę zieleni. 


9.05.1976 r. obchody Dnia Zwycięstwa na cmentarzu żołnierzy Armii Radzieckiej w Braniewie  zorganizowane w  31. rocznicę zwycięstwa w II wojnie światowej9.05.1976 r. obchody Dnia Zwycięstwa na cmentarzu żołnierzy Armii Radzieckiej w Braniewie  zorganizowane w  31. rocznicę zwycięstwa w II wojnie światowej9.05.1976 r. obchody Dnia Zwycięstwa na cmentarzu żołnierzy Armii Radzieckiej w Braniewie  zorganizowane w  31. rocznicę zwycięstwa w II wojnie światowej9.05.1976 r. obchody Dnia Zwycięstwa na cmentarzu żołnierzy Armii Radzieckiej w Braniewie  zorganizowane w  31. rocznicę zwycięstwa w II wojnie światowej

1978 rok, obchody Dnia Zwycięstwa na braniewskim cmentarzu Jedno z nielicznych dostępnych zdjęć z lat 70-tych XXw. z uroczystości na cmentarzu

 


Kolejne zdjęcie najprawdopodobniej z lat siedemdziesiątych XXw. O ile w okresie PRL cmentarz podlegał opiece władz partyjnych, lokalnych i wojska, to w chwili obecnej podlega nadzorowi Administracji Budynków Komunalnych w Braniewie. Cmentarz na pewno wymaga remontu kapitalnego, przede wszystkim odnowienia mogił, poprawy nawierzchni dróg i renowacji zieleni. W okresie PRL odbywały się tam liczne imprezy patriotyczno-polityczne (jak wówczas prawie wszystko) na przykład z okazji Dnia Zwycięstwa, czy różnych „bratnich wizyt” radzieckich oficjeli. Pamiętamy też Kubańczyka Enrique Vilara walczącego w Armii Czerwonej, pochowanego w Braniewie, którego imieniem nazwano Szkołę Podstawową w Szylenach. Szkoły i zakłady pracy w ramach „czynów społecznych” dbały o teren cmentarza, natomiast w chwili obecnej o cmentarzu jest „głośno” z okazji wizyt gubernatora obwodu kaliningradzkiego i rosyjskich motocyklistów. Pamiętać jednak należy, że jest to cmentarz żołnierzy, którzy zginęli na obecnie naszej ziemi w imię przez siebie uznawanych celów (za Stalina i kraj rad). Żołnierze radzieccy ginęli masowo, bowiem 600 tysięcy pochowanych jest na polskich cmentarzach. Na pewno w przypadku dawnych Prus wschodnich nie możemy nazywać ich wyzwolicielami, a raczej zdobywcami. Bardzo często żołnierze ci ginęli bohatersko, ale częściej bezsensownie, gdyż radziecka doktryna wojskowa nie liczyła się ze stratami w ludziach. Nie mniej sami chcemy, aby cmentarze naszych żołnierzy poległych na wschodzie - w Katyniu, czy Lwowie otaczano opieką i szacunkiem, dlatego powinniśmy tak samo okazywać szacunek mogiłom żołnierzy obcych armii, niezależnie od tego, czy nam się ta armia podoba, czy nie.

b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_2015e.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_2015f.jpgb_150_100_16777215_00_images_cmentarz_2015g.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_2015d.jpg

Zdjęcia wykonane po wizycie gubernatora Kaliningradu i rosyjskich motocyklistów w dniu 25.04.2015r.

 

 

 

Logo Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa o cmentarzach radzieckich. Po zakończeniu działań wojennych władze polskie przystąpiły do sporządzania spisów grobów i cmentarzy wojennych znajdujących się na terytorium Polski. Spisy te wykonywały gminy na podstawie zamieszczonych na grobach tabliczek imiennych albo informacyjnych lub relacji mieszkańców. Zebrane informacje dot. grobów wojennych, w formie wykazów, z opisem i szkicami ich usytuowania gminy przesyłały do starostw powiatowych, które następnie przekazywały je Ministerstwu Administracji Publicznej, które w ówczesnej administracji państwowej sprawowało nadzór nad grobami i cmentarzami wojennymi.

Podstawowymi dokumentami stanowiącymi ewidencję pochowanych żołnierzy sowieckich były tzw. „paszporty", zakładane w okresie prowadzenia przez władze polskie ekshumacji. Wydobyte zwłoki grzebano na terenie wyznaczonym do założenia i budowy cmentarza wojennego. Ekshumacje wykonywały ekipy polskie, a ich prace były finansowane z budżetu naszego państwa. Do paszportów wpisywano dane o poległych żołnierzach, uzyskane w trakcie dokonywania ekshumacji. Spis żołnierzy zidentyfikowanych stanowił załącznik do protokołu ekshumacyjnego. Ponadto w protokole tym zawarte były informacje o liczbie wydobytych zwłok i miejscu ich pochowania.

b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_01a.jpgb_150_100_16777215_00_images_cmentarz_01.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_02.jpgb_150_100_16777215_00_images_cmentarz_03.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_04.jpg

Polska dokumentacja braniewskiego cmentarza.

 

 

Sowieckie frontowe jednostki wojskowe posiadały tzw. ekipy pogrzebowe, które dokonywały pochówków poległych żołnierzy. Właśnie te pierwsze pochowania stały się podstawą do założenia niektórych cmentarzy. Na lokalizację cmentarzy czy mogił zbiorowych Rosjanie wybierali bardzo często tereny usytuowane w centrum miast. Były to place oraz zieleń miejska, jak: parki, skwery, lub miejsca obok cmentarzy cywilnych czy wojennych z okresu I wojny światowej. Na terenach niezurbanizowanych polowe cmentarze lokalizowano przeważnie w miejscach stoczonych walk, a więc na polach w pobliżu szlaków komunikacyjnych. Mogiły zbiorowe i pojedyncze powstawały najczęściej w miejscach, gdzie żołnierza dosięgła śmierć.

Opracowane wykazy miejsc pochowania stanowiły podstawę do wytyczenia lokalizacji pod nowe cmentarze. Kierowano się tu przede wszystkim zgrupowaniem dużej liczby pochowanych żołnierzy, ale nie tylko. Szczególnie ważnym problemem było organizacyjne przygotowanie do realizacji tak dużego zamierzenia, jakim była ekshumacja zwłok z wielu tysięcy miejsc pochowania i przeniesienia ich na cmentarze. Należało przy tym pokonać wiele problemów związanych z organizacją ekip ekshumacyjnych oraz przygotowaniem materiałów do budowy trumien (deski, gwoździe), narzędzi, środków transportu do przewozu z miejsca ekshumacji na cmentarz, środków sanitarnych i ochronnych. Utworzone zostały stałe ekipy ekshumacyjne, kierowane i nadzorowane przez centralną ekipę ekshumacyjną, bezpośrednio podlegającą Ministerstwu Administracji Publicznej (po roku 1950 Ministerstwu Gospodarki Komunalnej).

Typowa imienna lista poległych b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_is02.jpg Typowa imienna lista poległych b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_is04.jpg Typowa imienna lista poległych Rosyjska oficjalna karta braniewskiego cmentarza

Wykonaniem prac ekshumacyjnych zajmowały się początkowo starostwa, następnie powiatowe rady narodowe. Sprawowały one bezpośredni nadzór nad prowadzeniem ekshumacji oraz czuwały nad zapewnieniem ich zgodności z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 17.03. 1932 r. o chowaniu zmarłych i stwierdzaniu przyczyny zgonu, polegających m.in. na organizowaniu komisji biorących udział w tych pracach (początkowo uczestniczył w nich przedstawiciel PCK, później tylko przedstawiciele stacji sanitarno-epidemiologicznej, starostwa i gminy). Protokoły z ekshumacji sporządzał przedstawiciel władz powiatowych. Władze powiatowe zobowiązane były też do przygotowania ekshumacji od strony technicznej: materiałów na trumny, narzędzi, środków transportu oraz zapewnienia środków sanitarnych do odkażania i ochrony osób zatrudnionych przy tych pracach.

Również na władzach powiatowych spoczywał obowiązek rozliczania ekip ekshumacyjnych z tytułu wykonanych prac. W protokole z ekshumacji zamieszczano informacje dotyczące miejsca jej dokonania (miejscowość, gmina, powiat, województwo) oraz dokładne usytuowanie grobu. Ponadto podawano liczbę wydobytych zwłok, określano przynależność do armii (na podstawie mundurów, uzbrojenia i wyposażenia żołnierza) oraz wpisywano nazwiska zidentyfikowanych żołnierzy. Ustalone nazwiska żołnierzy (z napisu na mogile, z dokumentów zachowanych przy poległym) ujmowano w oddzielnym wykazie, który stanowił załącznik do protokołu. Żołnierze sowieccy nie posiadali przy sobie znaczków rozpoznawczych, stąd wielu pozostało bezimiennych. W protokole była również zamieszczana informacja, na którym cmentarzu zwłoki zostały pochowane (adres i nazwa cmentarza oraz numer mogiły).

b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_s01.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_s02.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_s03.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_s04.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_s05.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_s06.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_s07.jpg b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_s08.jpg

Rosyjska dokumentacja zawierająca kilkaset nazwisk żołnierzy pochowanych w Braniewie.

 

W przypadku natrafienia na cmentarze czy mogiły wspólne, w których żołnierze sowieccy zostali pochowani z żołnierzami innych armii (polskiej, niemieckiej czy z ludnością cywilną), po wydobyciu zwłok rozdzielano je i chowano na odrębnych cmentarzach. Zwłoki żołnierzy o ustalonych nazwiskach umieszczano w oddzielnych trumnach i chowano w mogiłach indywidualnych. Natomiast zwłoki tych, których nazwiska były nieznane, umieszczano po kilka w jednej skrzyni i chowano na cmentarzach w mogiłach zbiorowych. W przypadku dużej liczby zwłok planowanej do pochowania na danym cmentarzu, stosowano wielowarstwowe układanie trumien w grobach zbiorowych. Bywały nawet cmentarze, na których w grobach układano po trzy warstwy trumien.

Cmentarze żołnierzy Armii Radzieckiej tworzono głównie w latach 1948-1954, kiedy to przeprowadzono większość planowanych ekshumacji. Cmentarze zakładane bezpośrednio po wojnie i w okresie prowadzonych ekshumacji miały w większości charakter prowizoryczny. Wybudowane nie zawsze z trwałych materiałów (przeważnie z drewna, cegły rozbiórkowej oraz niskiej jakości betonów) ulegały szybkiemu niszczeniu. Dotyczyło to zarówno cmentarzy budowanych przez wojska radzieckie, jak również przez władze polskie.

Kim byli pochowani w Braniewie żołnierze?

Całkiem niedawno władze polskie przekazały Rosjanom dostępne listy imienne kilku tysięcy żołnierzy Armii Radzieckiej  poległych w Polsce i pochowanych na cmentarzu w Braniewie. Przez kilkadziesiąt lat te nazwiska były dla Rosjan nieznane. W Administracji Budynków Komunalnych w Braniewie dostępna jest lista zidentyfikowanych poległych żołnierzy radzieckich na której jest 3990 (4020) osób. Nasuwa się jeden wniosek radzieckie dowództwa frontowe w ogóle nie liczyły się  poległymi, gdyż nie zadbano o ich przyszłą identyfikację. Frontowe ekipy pogrzebowe miały czas, żeby zebrać nieśmiertelniki, ustalić nazwiska, wykonać listy poległych, itp. tym bardziej, że była zima i raczej problemem było wykopanie grobów niż stan chowanych zwłok. A przecież Armia Radziecka nacierała, więc ciała poległych były dostępne, nie jak w przypadku Niemców, których po prostu zakopywano byle gdzie.

Tablica nagrobkowa Ilji Michajłowa W sieci jest reportaż stacji NTV o Igorze Michajłowie, którego wujek pochowany jest na braniewskim cmentarzu w masowej mogile nr II 18. Bohater reportażu grobu wuja poszukiwał przez prawie 20 lat, wiedział tylko że jego przodek czerwonoarmista gwardii Ilja Michajłow (1926-1945) walczył w Prusach Wschodnich, poległ mając zaledwie 18 lat. Wiemy, że zginął w walce w dniu 30.01.1945r. i pochowany był pierwotnie w Górowie Iławeckim, skąd został ekshumowany do Braniewa w dniu 18.07.1984 r. Służył w Armii Radzieckiej od 7.11.1943 r. jako nosiciel min w 22 gwardyjskim pułku kawalerii z 5 gwardyjskiej dywizji kawalerii.

 Lejtnant Enique Vilar - Kubańczyk słuzący w Armii Radzieckiej pochowany w Braniewie W latach osiemdziesiątych głośno było o lejtnancie Enrique Vilar Kubańczyku walczącym w szeregach Armii Radzieckiej w 137 Dywizji Strzeleckiej, który zginął w okolicach Księżna będąc na froncie zaledwie 16 dni. Właściwie nazywał się Enrique Vilar Figueredo i urodził się 1925 r. na Kubie. Ojciec był komunistą zabitym przez ówczesny reżim kubański. Matka w 1932 r. wysłała go do ZSRR, gdzie wychowywał się w różnych domach dziecka. Po wybuchu wojny próbował dostać się do Armii Radzieckiej, lecz długo mu odmawiano. Wreszcie dostał się do moskiewskiej Wyższej Szkoły Dowódców, a następnie Szkoły Snajperów w Dmitrowie. Ze 137 dywizją wziął udział w zdobyciu Makowa Mazowieckiego i Mławy, a następnie dotarł do Prus Wschodnich. W dniu 30.01.1945 lejt. Vilar otrzymał rozkaz natarcia swoim plutonem na silnie ufortyfikowane pozycje niemieckie pomiędzy Księżnem, a Starym Siedliskiem. Mimo silnego ostrzału z karabinów maszynowych żołnierze nacierający w ośnieżonym terenie dotarli do stanowisk niemieckich. W zaciętej bezpośredniej walce Kubańczyk zabił 4 Niemców. Z całego plutonu przeżyło zaledwie 5 żołnierzy, a wśród zabitych był lejt. Vilar, którego odnaleziono go później martwego z pistoletem w dłoni. Początkowo został pochowany w St. Siedlisku, a następnie w dniu 4.11.1982 r. szczątki ekshumowano i przeniesiono do Braniewa, gdzie spoczywa w mogile II 11. W 1985 r. jego grób odwiedziła matka Ceridad Figueredo, a w 1986 jego imię nadano Szkole Podstawowej w Szylenach podczas hucznej uroczystości z udziałem władz ZSRR i Kuby. Po 1990 r. ze szkoły zniknęła tablica i pamiątki, został jednak pośmiertnie bohaterem na Kubie, gdzie jego imieniem nazwano  szkołę wojskową, okręt, ulice i szkoły.

1943 Kaługa. Lejt. Iwan Sankin (z prawej) w towarzystwie nieznanego oficeraBrat poległego Siergiej Sankin w 2012r. odwiedził cmentarz wraz z rodziną oraz  władzami polskimi i rosyjskimi Siergiej Sankin przed nagrobkiem brata st.lejt. Iwana Sankina Tablica nagrobkowa Iwana Sankina, zdjęcie z 2014r. Wniosek o odznaczenie Iwana Sankina Orderem Wojny Ojczyźnianej Ii stopnia napisany na 2 dni przed śmiercią Odznaczenia sankina: Order Czerwonej Gwiazdy i Order Wojny Ojczyźnianej II stopnia. Starszy lejtnant Iwan Sankin urodzony w 1918r. wstąpił do Armii Radzieckiej wiosną 1939r.i trafił do Mongolii, gdzie nie dawno zakończyły się walki z Japonią. Po wybuchu wojny z Niemcami brał udział w walkach pod Moskwą, następnie ukończył szkolenie oficerskie i został dowódcą  plutonu, a później kompanii karabinów maszynowych w 370 pułku piechoty 343 Dywizji Piechoty. Brał udział w operacji „Bagration” wyzwalającej Białoruś, walczył też w pobliżu Leningradu. Został ranny pod Narwą i udało mu się wówczas na chwilę odwiedzić rodzinę. Po powrocie na front wziął udział walkach w Prusach Wschodnich. W dniu 15.02.1945r. poległ w pobliżu Lechowa (Lichtenau), jednak okoliczności samej śmierci nie są znane. O zaciętości walk świadczy  fakt, że 370 pułk w dniach 10-20.02.1945r. stracił 13 zabitych oficerów.  W dniu 22.02.1945r. został odznaczony Orderem Wojny Ojczyźnianej II stopnia (wniosek napisano 2 dni przed śmiercią), a wcześniej w 1943r. Orderem Czerwonej Gwiazdy. Przez wiele lat po wojnie rodzina nie znała miejsca pochówku Iwana Sankina, dopiero przekazanie listy pochowanych stronie rosyjskiej pozwoliło poznać im prawdę. W 2012 r. jego brat Siergiej Sankin wraz z rodziną i władzami rosyjskimi odwiedzili cmentarz oddając hołd, składając kwiaty i zamieszczając tabliczkę z portretem.

Tablica nagrobkowa Polaka - Świętosława Lewkowiczaradziecki dokument potwierdzający śmierć Świętosława Lewkowicza, Polaka w służbie radzieckiej. Źródło strona  www.obd-memorial.ru Zupełnie zagadkową postacią do niedawna był Świętosław Lewkowicz syn Aleksandra, Polak pochowany na radzieckim cmentarzu. Urodzony w dniu 4.05.1920 r. w polskiej wówczas Berezie Kartuskiej. W 1944 r. został wcielony do Armii Radzieckiej. Służył jako strzelec w 922 pułku piechoty ze składu 250 dywizji piechoty. Został ranny w dniu 4.04.1945 r. i zmarł w wyniku odniesionych ran w dniu 22.04.1945 r. w polowym szpitalu chirurgicznym ХППГ-654, który stacjonował w Bartoszycach. W tym mieście został pierwotnie pochowany, skąd ekshumowano go w dniu 4.08.1998 r. i odtąd spoczywa w Braniewie w mogile XXI 66. Na tablicy nagrobkowej jest polski orzeł w koronie i napisy w języku polskim. Był jednym z 80 tys. Polaków wcielonych w 1944 r. do Armii Radzieckiej po zajęciu tzw. Zachodniej Białorusi i Zachodniej Ukrainy (do 1939 r. terytoria należące do II RP).

 

schemat rozmieszczenia mogił na cmentarzu w BraniewieNajwyższymi rangą radzieckimi wojskowymi pochowanymi w Braniewie są oficerowie w randze dowódcy pułku, zastępcy dowódcy pułku i członków sztabu korpusu. Najwyższym rangą oficerem jest pułkownik Illarion Saweliew (Савельев Илларион Иванович, 1907-1945) dowódca 860 pułku piechoty z 283 dywizji piechoty. Zmarł od ran w dniu 21.03.1945 r. w 312 batalionie medycznym (312 омсб) przy 283 dywizji piechoty. Pierwotnie pochowany na cmentarzu kościelnym w Pieniężnie w mogile oficerskiej. Ekshumowany w dniu 23.09.1974 r. i pochowany na cmentarzu w Braniewie w mogile IV 127. Odznaczony: Orderem Czerwonego Sztandaru 2 –krotnie, Orderem Aleksandra Newskiego i Orderem Wojny Ojczyźnianej 1 stopnia. Dowódcą pułku był również ppłk Petr Mosienko (Мосиенко Петр Григорьевич, 1915-1945) dowódca 923 pułku piechoty ze składu 251 dywizji piechoty. Poległ w walce w dniu 3.02.1945 r. Pierwotnie został pochowany w Bartoszycach, a następnie przeniesiony na cmentarz w Braniewie (nie ma go jednak w rejestrze pochowanych). Odznaczony: Orderem Czerwonego Sztandaru2 - krotnie, Orderem Aleksandra Newskiego i Orderem Wojny Ojczyźnianej 1 stopnia – 2 krotnie. Ppłk inż. Demjan Korsakow (Корсаков Демьян Дмитриевич, 1913-1945) inżynier 35 korpusu piechoty ze składu 3 Armii. Poległ w walce 25.03.1945 r. Pierwotnie pochowany na cmentarzu kościelnym w Pieniężnie w mogile oficerskiej, a następnie przeniesiony na cmentarz w Braniewie (nie ma go w rejestrze pochowanych). Odznaczony Orderem Wojny Ojczyźnianej 2 stopnia oraz medalami za obronę Sewastopola i Kaukazu. Na braniewskim cmentarzu spoczywa też 25 majorów, z których 4 w randze zastępcy dowódcy pułku. Są to mjr gw. Wiktor Żimkus (Жимкус Виктор Иванович, 1908-16.02.1945) z 56 pułku artylerii gwardii (56GAP). Pierwotnie pochowany został w m. Ząbrowca i w dniu 10.11.1983 r. przeniesiony na cmentarz w Braniewie, gdzie spoczywa w mogile V156Mjr gw. Władymir Mazuro (Мазуро Владимир Андреевич, 1908-21.03.1945) z 190 pułku piechoty z dywizji piechoty, zginął w walce, pochowany wcześniej w m. Wilki. Mjr Michaił Morozow (Морозов Михаил Константинович, 1901-01.03.1945) z 1093 pułku piechoty z 324 dywizji piechoty, zginął w walce, wcześniej pochowany w m. Przebędowo (gm. Lelkowo). Mjr Boris Ostromuchow (Остромухов Борис Иосифович, 1916-31.01.1945) z 571 pułku artylerii z 154 dywizji piechoty, zginął w walce, a wcześniej pochowany w m. Lisówka (niem. Fuchshöfen, pow. bartoszycki). Pochowany tu jest również mjr sł.med. Petr Paszczenko (Пащенко Петр Алексеевич, 1904-28.02.1945) lekarz 60 korpusu piechoty, poległy w walce, a pierwotnie pochowany w Bartoszycach. Oficerowi ci pochowani są na cmentarzu w Braniewie, ale nie ma ich w istniejącym polskim rejestrze. Ponadto spoczywa tu 77 kapitanów oraz kilkuset oficerów młodszych stopniem. Natomiast niestety większość podoficerów i szeregowych pozostaje niezidentyfikowana.

 

Najwyższe radzieckie odznaczenie tj. Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego. Tytuł honorowy Bohatera Związku Radzieckiego został ustanowiony w 1934 r., a w 1936 r. został zatwierdzony regulamin przyznawania tego tytułu. Zgodnie z regulaminem tytuł ten był najwyższym zaszczytnym wyróżnieniem i był nadawany przez Prezydium Rady Najwyższej ZSRR za bohaterskie czyny i wybitne zasługi dla państwa. Mógł być przyznawany pojedynczym osobom lub zbiorowościom. Bohaterowi Związku Radzieckiego wręczano specjalny medal Złota Gwiazda (od 1939 r.), Order Lenina oraz dyplom Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. W okresie tzw. wielkiej wojny ojczyźnianej (1941-45) przyznano łącznie ponad 11500 tytułów Bohatera Związku Radzieckiego. W tym, 104 tytuły nadano po raz drugi, a piloci myśliwscy – Aleksander Pokryszkin (jako pierwszy) i Iwan Kożedub oraz Marszałek Związku Radzieckiego Gieorgij Żukow zostali wyróżnieni trzema Medalami „Złotej Gwiazdy”. Order Lenina najwyższe odznaczenie państwowe (order) ZSRR. Został ustanowiony w 1930r. Order był jednostopniowy i mógł być nadawany m.in. osobom, instytucjom, organizacjom społecznym, jednostkom wojskowym, republikom związkowym i autonomicznym ZSRR, miastom i innym miejscowościom. Osoby były nagradzane Orderem za szczególnie wybitne zasługi w obronie socjalistycznej ojczyzny, wzmocnieniu obronności ZSRR, rozwijaniu przyjaźni i współpracy między narodami, wzmacnianiu pokoju, ofiarną pracę i inne szczególnie wybitne zasługi dla państwa. Order Lenina otrzymywały także osoby uhonorowane tytułem Bohater Związku Radzieckiego lub Bohater Pracy Socjalistycznej. Do 1953 roku order wykonywano ze złota, a popiersie Lenina z platyny. Na braniewskim cmentarzu spoczywa też co najmniej 14 żołnierzy radzieckich odznaczonych za czyny bojowe najwyższym radzieckim odznaczeniem tj. Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego. W czasie wojny Złotą Gwiazdę i tytuł Bohatera Związku Radzieckiego otrzymało ponad 11,5 tys. żołnierzy, co przy wielomilionowej armii faktycznie było wielkim wyróżnieniem wymagającym szczególnego bohaterstwa lub wybitnych zasług. Wraz z Złotą Gwiazdą wręczano jednocześnie inne wysokie odznaczenie, tj. Order Lenina oraz specjalny dyplom. Jak duże było to wyróżnienie niech świadczy fakt, że w latach 1941-1945 przez Armię Radziecką przewinęło się ok. 30 milionów żołnierzy. Straty wyniosły 8 mln zabitych i 5-7 milionów jeńców, a tylko w 1945 r. Armia Radziecka liczyła 11,5 mln żołnierzy. Znaczenie tego wyróżnienia można porównać z liczbą przyznanych Złotych Krzyży Orderu Virtuti Militari, czyli najwyższego polskiego odznaczenia wojennego jakie można otrzymać za czyny osobiste, w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, w których otrzymało je przykładowo: 8 lotników (m.in. asy myśliwskie: mjr Stanisław Skalski i kpt. Eugeniusz Horbaczewski) i 1 marynarz (kmdr ppor. Jan Grudziński dowódca ORP Orzeł). Przez formacje przewinęło się odpowiednio ok. 17 tys. lotników i ok. 4 tys. marynarzy, tak więc skala porównania wydaje się odpowiednia. Jak wyżej wspomniano na braniewskim cmentarzu spoczywa co najmniej 14 radzieckich żołnierzy wyróżnionych Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego. Poniżej zaprezentowano krótkie noty o tych żołnierzach.

 

mjr Grigorij Michiejew (Григорий Михеев) - Bohater Związku Radzieckiego - służył jako nawigator eskadry w pułku rozpoznawczym 10 ORAP. Zginął w zestrzelonym samolocie Pe-2 w dniu 5.02.1945 po walce powietrznej z niemieckimi myśliwcami w rejonie Miłakowa. Został uhonorowany tablicą na cmentarzu w Kaliningradzie, gdzie błędnie przypisano mu miejsce pochówku. Pochowany w zbiorowej mogile na cmentarzu w Braniewie (nie ma w rejestrze pochowanych). załoga rozpoznawczego Pe-2 z 10 ORAP w 1944 r. od lewej: 1. kpt. Georgij Michiejew, 3. st.lejt. Illicz Sołomonow (Г.И. Соломонов) uczestnicy lotu w dniu 5.02.1945 r. Pe-2 wyleciał z zadaniem przeprowadzenia rozpoznania na trasie Braniewo-Orneta i fotografowania umocnień obronnych na odcinku Nowa Pasłęka – Lubomino. Załoga była dość kombinowana: dowódca st.lejt. Iwan Kaminskij, nawigator kpt. Georgij Michiejew i jako strzelec-radiotelegrafista st.lejt. Illicz Sołomonow (szef łączności eskadry). W czasie wykonywania zadania radziecki Pe-2 został zaatakowany przez 7 Bf-109G z grupy III/JG51. Wkrótce samolot był poważnie uszkodzony, a Michiejew i Sołomonow byli ranni w nogi. Mimo to Sołomonowowi udało się zestrzelić jeden z myśliwców Bf-109, a Kaminskij usiłował dolecieć nad swoje terytorium. Na wysokości 1000m samolot zaczął intensywnie płonąć i załoga postanowiła ewakuować się na spadochronach, wyskoczyli ranni pilot i strzelec, natomiast nawigator kpt. Michiejew zginął w samolocie, który ostatecznie upadł 4 km na płn. od Miłakowa. Kpt. Georgij Michiejew nigdy nie dowiedział się o awansie na stopień majora podpisany przez dowódcę 3 Frontu w dniu 8.02.1945r. Major Grigorij Michejew (Михеев Григорий Яковлевич, 1919-1945) nawigator 2 eskadry 10 samodzielnego pułku lotnictwa rozpoznawczego dalekiego zasięgu (10ORAP). Walczył na froncie od 1941 r. i wykonał 114 lotów bojowych. Poległ w dniu 5.02.1945 r. podczas lotu bojowego w rejonie Miłakowa, gdy został zestrzelony na samolocie Petliakow Pe-2 przez niemieckie myśliwce. Pierwotnie dokumenty dotyczące miejsca pochówku nie zostały odnalezione. Został uhonorowany tablicą na cmentarzu w Kaliningradzie, gdzie błędnie przypisano mu miejsce pochówku. Pochowany w zbiorowej mogile na cmentarzu w Braniewie (nie ma go w polskim rejestrze pochowanych). Odznaczony Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego(nr 1013, 24.05.1943), Orderem Lenina, Orderem Czerwonego Sztandaru, Orderem Wojny Ojczyźnianej 2 stopnia i Orderem Czerwonej Gwiazdy. Opis lotu bojowego i okoliczności śmierci w artykule ,,Walki powietrzne nad Braniewem 1945”.

 

Kapitan Jewgienij Iwanow nawigator pułku i pilot 999 pułku lotnictwa szturmowego (999 SzAP). W lecie 1943 r. został ranny, gdy jego uszkodzonym Ił-2 dotarł na swoje terytorium i wylądował przymusowo. Zaledwie 4 miesiące później wrócił do pułku. W okresie 18.07.1943 22.09.1944 wykonał 119 lotów bojowych, 102 z nich na szturmowanie i 17 rozpoznawczych. Zniszczył i uszkodził około 150 dział polowych i artylerii przeciwlotniczej, 59 pojazdów, 14 lokomotyw, 18 wagonów kolejowych, 5 samolotów, 14 bunkrów, 5 ciężkich dział ostrzeliwujących Leningrad. Jego nazwiskiem nazwano ulice w mieście Łyśwa w Kraju Permskim Kapitan Jewgienij Iwanow (Иванов Евгений Нилович, 1921-1945) nawigator pułku i pilot 999 pułku lotnictwa szturmowego (999SzAD) ze składu 277 dywizji lotnictwa szturmowego. Od maja 1943 r. walczył na froncie i tylko do września 1944 r. wykonał 119 lotów bojowych. Według dziennika bojowego 277 dywizji poległ w dniu 19.03.1945 r. podczas lotu bojowego w rejonie Wermten niedaleko Heiligenbeil (Mamonowo). Został zestrzelony na samolocie Iliuszyn Ił-2 przez niemiecką artylerię przeciwlotniczą, bezpośrednim trafieniem w samolot. Wraz z nim zginął strzelec pokładowy starszyna Koroliew. Według rosyjskich stron internetowych kpt. Iwanow skierował płonący samolot na baterię niemieckich moździerzy w rejonie Ornety, co jest niemożliwe bowiem od miesiąca było tam lotnisko radzieckie (zapewne pomyłka nazw Wermten -Wormdit). Prawdopodobnie pierwotnie pochowany w pobliżu lotniska w Ornecie (być może lotnicy pułku odnaleźli i sprowadzili jego ciało?), a w dniu 16.12.1980 r. ekshumowany i pochowany w Braniewie w mogile IX 9. Odznaczony: Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego(23.02.1945), Orderem Lenina, Orderem Czerwonego Sztandaru 4 – krotnie, Orderem Suworowa 3 stopnia, Orderem Wojny Ojczyźnianej 1 i 2 stopnia. Według innych źródeł pochowany w Mamonowie.

 

st.lejt. gwardii Wadim Dojczew z 75gwardyjskiego pułku lotnictwa szturmowego zginął wraz z strzelcem pokładowym w dniu 21.03.1945 r. zestrzelony na samolocie Iliuszyn Ił-2 przez niemiecką artylerię przeciwlotniczą. Była to jedyna strata tego dnia w 1 gwardyjskiej dywizji lotnictwa szturmowego. Jego nazwisko nosi ulica w mieście Rubieżnoje w regionie Woroszyłowskim.Personel latający 75 gwardyjskiego pułku lotnictwa szturmowego (75 GSzAP). Była to elitarna jednostka szturmowa, w której szeregach było 4 dwukrotnych Bohaterów Związku Radzieckiego i 19 lotników, którzy otrzymali ten zaszczytny tytuł raz. Wśród wyróżnionych był pochowany na cmentarzu w Braniewie st.lejt. gwardii Wadim Dojczew.st.lejt. gwardii Wadim Dojczew z 75 gwardyjskiego pułku lotnictwa szturmowego (75GSzAP) zginął wraz z strzelcem pokładowym w dniu 21.03.1945 r. zestrzelony na samolocie Iliuszyn Ił-2 przez niemiecką artylerię przeciwlotniczą. Była to jedyna strata tego dnia w 1 gwardyjskiej dywizji lotnictwa szturmowego. Jego nazwisko nosi ulica w mieście Rubieżnoje w regionie Woroszyłowskim. St. lejtnant gwardii Wadim Dojczew (Дойчев Вадим Пантелеймонович, 1923-1945) zastępca dowódcy eskadry 75 gwardyjskiego pułku lotnictwa szturmowego (75GSzAP) ze składu 1 gwardyjskiej dywizji lotnictwa szturmowego. Odmarca1943r. walczył na froncie i wykonał 140 lotów bojowych, w których m.in. zniszczył 10 samolotów i 14 czołgów. Poległ w dniu 21.03.1945 r. podczas lotu bojowego w rejonie Steindorf (Pokrowskoje), Bregden (Wawilowo), Gross Hoppenbruch (Snamenka), Wangnicken (Lesnoi), Schirten (Potjomkino) – zestrzelony w samolocie Iliuszyn Ił-2 przez artylerię przeciwlotniczą. Wraz z nim poległ strzelec pokładowy st.sierż. gw. Werigo (Вериго). W raporcie o stratach miejsce pierwotnego pochówku nie jest wskazane. Według listy z braniewskiego cmentarza został przeniesiony w dniu 26.05.1982 r. z Sępopola (brak w wykazie pochowanych w tej miejscowości). W Braniewie spoczął w mogile VIII 59. Odznaczony: pośmiertnie Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego(19.04.1945), Orderem Lenina, Orderem Czerwonego Sztandaru 2-krotnie, Orderem Aleksandra Newskiego, Orderem Wojny Ojczyźnianej 1 stopnia i Orderem Sławy 3 stopnia. Według innych źródeł pochowany w Mamonowie.

 

Lejtnant gwardii Iwan Ładuszkin (Ладушкин Иван Мартынович, 1922-1945) dowódca kompanii czołgów T-34 z 1 batalionu czołgów ze składu 2 gwardyjskiej samodzielnej witebskiej brygady pancernej. Poległ w walce w dniu 16.03.1945 r., pod miejscowością  Deutsch Thierau (Iwanzowo). Jego imię nosi ulica w Kaliningradzie W mieście Ładuszkin (Ludwigsort) znajduje się pomnik poświęcony lejt. gwardii Iwanowi Ładuszkinowi i błędnie przypisuje się, że został pochowany w zbiorowej mogile na cmentarzu w m. Ładuszkin. Jednak pierwotnie pochowany został w m. Jachowo, a następnie po ekshumacji został pochowany na cmentarzu w Braniewie (nie ma w rejestrze pochowanych), ale prawdopodobnie spoczywa w mogile XII 126.radziecki dokument z 1945 r. opisujący miejsce pochówku st.lejt. Iwana Ładuszkina w m. Jachowo, skąd został przeniesiony na cmentarz w Braniewie. Przez wiele lat sądzono, że Bohater Związku Radzieckiego spoczywa w obwodzie kaliningradzkim w miejscowości nazwanej na jego cześć. w wyniku analizy dokumentów oraz współpracy polsko-rosyjskiej udało się kilka lat temu ustalić, że st.lejt. Iwan Ładuszkin spoczywa na cmentarzu w Braniewie, a nie jak wcześniej sądzono w obwodzie kaliningradzkim, gdzie jest postacią bardzo uhonorowaną, m.in. popiersiami na cmentarzach wojennych w Kaliningradzie i Ładuszkinie. Lejtnant gwardii Iwan Ładuszkin (Ладушкин Иван Мартынович, 1922-1945) dowódca kompanii czołgów T-34 z 1 batalionu czołgów ze składu 2 gwardyjskiej samodzielnej witebskiej brygady pancernej. W 1943 r. po ukończeniu szkoły wojsk pancernych został skierowany na front. Poległ w walce w dniu 16.03.1945 r.,gdy jego kompania przełamała obronę niemiecką na płd.-zach. od Heiligenbeil (Mamonowo). Następnie na czele plutonu okrążył i zniszczył baterię artylerii oraz nacierając w kierunku Deutsch Thierau (Iwanzowo) zniszczył kolejne 10 dział i 1 działo samobieżne. Czołg lejt. Ładuszkina został trafiony, a on mimo ran i oparzeń dalej dowodził kompanią. Na obrzeżach wsi został trafiony pociskiem i zginął. Pierwotnie pochowany został w m. Jachowo (Hanswalde). Błędnie przypisywano, że został pochowany w zbiorowej mogile na cmentarzu w m. Ładuszkin, gdzie stoi jego pomnik. W rzeczywistości po ekshumacji został pochowany na cmentarzu w Braniewie (nie ma w polskim rejestrze pochowanych), ale prawdopodobnie spoczywa w mogile XII 126. Na jego cześć m.in. nazwano miasto Ładuszkin (niem. Ludwigsort). Odznaczony pośmiertnie Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego(29.06.1945), Orderem Lenina, Orderem Wojny Ojczyźnianej 1 stopnia – 2 krotnie. W 2018 r. na cmentarzu braniewskim władze miasta Ładuszkin uhonorowały go pamiątkową tabliczką.

 

Wiktor Władimirowicz Gomzin w dniu 4.09.1944 r. był jednym z pierwszych którzy sforsowali Narew, koło Różana. Zniszczył 2 czołgi niemieckie, a następnego dnia odpierał kontrataki i zdobył niemiecką armatę 75 mm. W krytycznym momencie zastąpił dowódcę oddziału. Wyróżnił się następnie w walkach w Prusach Wschodnich.pomnik Gamzina w jego rodzinnym mieście Newjansk koło Swierdłowska Starszyna Wiktor Gomzin (Гомзин Гамзин, Галзин Виктор Владимирович, 1918-1945) dowódca działa w 2 baterii 148 samodzielnego dywizjonu przeciwpancernego ze składu 73 dywizji piechoty. Walczył na froncie od 1941 r. W październiku 1943 r. został ciężko ranny. Wyróżnił się podczas walk w Polsce i w Prusach Wschodnich. W dniu 19.03.1945 r. podczas walk został ciężko ranny i zmarł od ran w dniu 20.03.1945 r. w 68 batalionie medycznym (68 омсб) w Schillen (Żilino). Został pochowany na cmentarzu dywizji w m. Antyki (rząd 3, 5 mogiła). Jest na liście pochowanych w Braniewie jako Gamzin Wiktor Władimirowicz w mogile XX 32. Błędnie wskazywano, że został pochowany na cmentarzu w Żilino. Odznaczony pośmiertnie Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego(24.03.1945), Orderem Lenina, Orderem Wojny Ojczyźnianej 1 i 2 stopnia oraz Orderem Czerwonej Gwiazdy 2-krotnie.

 

st.sierż. Wasilij Jastriebow (1907-1945) zastępca dowódcy plutonu z 30 pułku piechoty ze składu 102 dywizji piechoty. Zginął w marcu 1945 r. i został pochowany w Gronowie. Nieznane są okoliczności jego śmierci, a le pośmiertnie został odznaczony Złotą Gwiazdą Związku Radzieckiego. Pomimo braku informacji o czasie i miejscu śmierci  pochowany jest cmentarzu żołnierzy Armii Radzieckiej w w Braniewie, mogiła VII 73. Jego prochy zostały przeniesione z Braniewa do Gronowa. Starszy sierżant Wasilij Jastriebow (Васи́лий Петро́вич Я́стребов, 1907-1945) zastępca dowódcy plutonu w30 pułku piechoty ze składu 102 dywizji piechoty. Wyróżnił się w czerwcu 1944 r. pod Bobrujskiem, gdzie został ranny, czy pod polskim Różanem we wrześniu 1944 r. Poległ w dniu 23.03.1945 r. w Gronowie i tam został pochowany. Niestety okoliczności jego śmierci, a nawet jednostka w której wówczas służył są nieznane. Obecnie spoczywa na cmentarzu w Braniewie, gdzie został pochowany w dniu 17.06.1985 r. w mogile VII 73. Odznaczony Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego(24.03.1945), Orderem Lenina i Orderem Czerwonego Sztandaru.

 

sierż. Władimir Ławrynowicz (1913-1945) w lipcu 1944 r. został powołany do służby w Armii Radzieckiej. W styczniu 1945 r. Ławrynow był strzelcem karabinu maszynowego w 338. pułku piechoty 96. dywizji piechoty w 48. Armii. Wyróżnił się podczas walk w Prusach Wschodnich. W dniu 31.01.1945 r. wziął udział w odparciu niemieckiego kontrataku. Wróg zaatakował siłami ponad 100 piechurów ze wsparciem czołgów i dział szturmowych w rejonie osady Kalkstein (obecnie Wapnik na płd. od Ornety). Ogniem karabinu maszynowego Ławrynowicz zniszczył ponad 50 żołnierzy i oficerów wroga, a następnie zaatakował czołg granatami, zniszczenie czołgu przypłacił swoim życiem. Działania Ławrynowa przyczyniły się do pomyślnego odparcia kontrataku. Początkowo pochowany został w Ornecie, a następnie przeniesiony na cmentarz w Braniewie. Został pośmiertnie wyróżniony tytułem Bohatera Związku Radzieckiego. Sierżant Władymir Ławrinowicz (Владимир Степанович Лавринович, 1913-1945) cekaemista 338 pułku piechoty ze składu 96 dywizji piechoty. Wstąpił do Armii Radzieckiej w 1944 r. Poległ w walce w dniu 31.01.1945 r. w m. Wapnik pod Ornetą. Brał udział w odpieraniu niemieckiego kontrataku, w sile 100 żołnierzy i kilku czołgów. Ogniem swojego cekaemu zabił ok. 50 Niemców, a następnie z granatem w ręku zaatakował czołg, którego zniszczenie przypłacił życiem. Dzięki jego bohaterskiej postawie niemiecki atak został odparty. Pierwotnie pochowany w Ornecie, a w dniu 31.08.1987 r. przeniesiony na cmentarz w Braniewie, gdzie spoczywa w mogile IX 43. Odznaczony pośmiertnie Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego (19.04.1945) i Orderem Lenina.

 

porucznik Konstantin Mochov (1923-1945) - dowódca baterii dział przeciwpancernych 13 pułku piechoty. Od sierpnia 1942 r. był w wojsku, a w 1943 r. Ukończył Podolską Szkołę Artylerii. Wyróżnił się podczas zaciętych walk o Lidzbark Warm. W dniu 5.02.1945 r. w walce o miejscowości Albrehtsdorf, oginiem artyleryjskim zniszczył ponad 80 Niemców. Kontynuował ogień, dopóki działo nie zostało zniszczone przez bezpośrednie uderzenie pociskiem. Następnie wziął do ręki karabin maszynowy i rzucił się do walki wręcz z wrogiem, który go otoczył, jednocześnie zabijając ponad 10 Niemców. Zginął postrzelony z bliskiej odległości.. Pośmiertnie otrzymał tytuł Bohatera Związku Radzieckiego. Pochowany został 400 metrów na wschód od miejscowości Reddenau (pol. Rodnowo), a w dniu 7.10.1980 r. został przeniesiony na cmentarz  w Braniewie (mogiła XIV.1990 r.) Popiersie Mochowa w m. Baszmakowo. Lejtnant gwardii Konstantin Mochow (Константи́н Григо́рьевич Мо́хов,1923-1945) dowódca baterii dział przeciwpancernych 13 gwardyjskiego pułku piechoty ze składu 3 gwardyjskiej dywizji piechoty. Do Armii Radzieckiej wstąpił w 1942 r., a rok później ukończył Szkołę Artylerii. Poległ w walce w dniu 5.02.1945 r. w m. Wojciechy pod Górowem Iławeckim. Pozostał sam z oddziału, a mimo to zniszczył transporter opancerzony i zabił ok. 80 niemieckich żołnierzy. Ogień prowadził do czasu, gdy jego działko zostało zniszczone. Wówczas chwycił za pepeszę i walcząc z bliska zabił jeszcze 10 Niemców, ale ostatecznie został zastrzelony z bliskiej odległości. Pierwotnie pochowany w Rodnowie, ale w dniu 7.10.1980 r. przeniesiony na cmentarz w Braniewie, gdzie spoczywa w mogile XIV 190. Odznaczony pośmiertnie Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego (19.04.1945), Orderem Lenina, Orderem Wojny Ojczyźnianej 2 stopnia oraz Orderem Czerwonej Gwiazdy.

 

mł.sierż. gwardii Nikołaj Łatkin wyróżniony pośmiertnie Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego. Do armii wstąpił w 1942 r. Poległ w dniu 7.02.1945 r. w rejonie wzgórza 89,6 pod Pruską Iławą, gdy jego oddział odpierała niemieckie kontrataki, zniszczył 7 cekaemów, 2 moździerze, 1 działko przeciwpancerne oraz wielu żołnierzy. W tej walce został dwukrotnie ranny, wreszcie pozostał jedynym żywym w oddziale i walczył do końca póki nie poległ. Pierwotnie pochowany w m. Zagławki (gm. Bartoszyce). Oficjalnie spoczywa w Bagrationowsku, jednak figuruje w wykazie pochowanych w Braniewie. Pomnik mł.sierż. gw. Nikołaja Łatkina w mieście Solikamsk (Соликамск) w kraju permskim. Urodził się na wsi będącej obecnie częścią tego miasta. W Solikamsku na jego cześć nazwano ulicę i postawiono pomnik. Mł.sierż.gw. Nikołaj Łatkin (Николай Александрович Латкин, 1923-7.02.1945). Do armii wstąpił w 1941 r., a w 1945 r. był dowódcą działa 76 mm w 21 pułku artylerii gwardii ze składu 2 gwardyjskiej dywizji piechoty. Poległ w walce w dniu 7.02.1945 r. pod Pruską Iławą (obecnie Bagrationowsk), gdy jego oddział odpierał niemieckie kontrataki. Podczas walki zniszczył 7 cekaemów, 2 moździerze, 1 działko przeciwpancerne oraz wielu żołnierzy. Sam został ranny dwukrotnie, a walcząc do końca zginął jako ostatni z oddziału. Według części źródeł rosyjskich spoczywa na cmentarzu w Bagrationowsku, a części w Braniewie. Jest w wykazie braniewskiego cmentarza w rejestrze polskim i rosyjskim. Pierwotnie pochowany w m. Zagławki (pow. bartoszycki), a następnie przeniesiony do Braniewa w dniu 10.02.1977 r., gdzie spoczywa w mogile XV 151. Pośmiertnie wyróżniony Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego (29.06.1945) i Orderem Lenina.

 

st.lejt. Michaił Wanjuszkin (1909-1945) dowódca plutonu w 18 pułku czołgów ze składu 44 brygady zmechanizowanej. Poległ w dniu 8.02.1945 r. wysadzając swój czołg wraz z 2 czołgami niemieckimi na moście na rzece Bauda. Pośmiertnie wyróżniony Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego. Pochowany na cmentarzu w Braniewie.pamiątkowa tablica odsłonięta w szkole w mieście Jermisz, gdzie uczył się st.lejt. Michaił Wanjuszkin. W mieście tym na jego cześć nazwano też ulicę. zdjęcie czołgów T-34 wykonane podczas walk w Prusach Wschodnich w 1945 r. Starszy lejtnant Michaił Wanjuszkin(Ванюшкин Михаил Степанович 1909-1945) dowódca plutonu w 18 pułku czołgów ze składu 44 brygady zmechanizowanej. Do Armii Czerwonej wstąpił w 1932 r. Brał udział w wojnie od 1941 r. W dniu 7.02.1945 r. uczestniczył w zdobywaniu Fromborka. Jego czołg T-34 został trafiony i zapalił się. Ranny atakował Niemców w płonącym czołgu i zniszczył 2 działa przeciwpancerne, 4 moździerze, 6 stanowisk karabinów maszynowych i ponad 30 żołnierzy. Wyprzedził piechotę zajmującą miasto i dotarł na most na rzece Bauda. Był ranny w pierś i w głowę, ale pokonując ból ugasił czołg i zajął stanowisko obronne. W dniu 8.02.1945 czołg został ponownie trafiony, a czołgista ciężko ranny podczas odpierania ataku przeciwnika. Podpuścił na most 2 czołgi przeciwnika z desantem piechoty, a następnie wysadził się wraz mostem i przeciwnikami. W dniu 29.06.1945 r. pośmiertnie odznaczony Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego i Orderem Lenina. Pierwotnie pochowany we Fromborku, ale ponieważ mógł spłonąć w czołgu, to zapewne pochowano jego szczątki, a być może był to pogrzeb symboliczny. Przeniesiony na cmentarz w Braniewie. Na jego cześć nazwano szkołę i ulicę w mieście Jermisz.

 

Sierżant Nikołaj Jeżow dowódca działa w 571 pułku artylerii ze składu 154 dywizji piechoty. Poległ w walce w dniu 1.03.1945 r. podczas walk w pobliżu Jeziora Głębockiego. Pierwotnie pochowany w m. Młynowo (gm. Lelkowo) i przeniesiony na cmentarz w Braniewie (nie ma go w polskim rejestrze). Pośmiertnie odznaczony Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego (29.06.1945) i Orderem Lenina. Jego pamięć uczczono w rodzinnym mieście Miedniegorsku nazwą ulicy, pomnikiem i tablicą. Sierżant Nikołaj Jeżow (Ежов Николай Герасимович 1922-1945) dowódca działa w 571 pułku artylerii ze składu 154 dywizji piechoty. Do Armii Czerwonej wstąpił w 1942 r. Za walki na froncie odznaczony Orderem Czerwonej Gwiazdy (1944) Orderem Sławy III (1944) i II stopnia (1945) i 2 -krotnie Medalem Za bojowe zasługi (1943). Poległ w walce w dniu 1.03.1945 r. podczas walk w pobliżu Jeziora Głębockiego, gdy ustawił armatę i otworzył ogień niszcząc umocniony punkt niemieckiej obrony, a w nim 5 karabinów maszynowych i około 20 żołnierzy. Niemcy wykonali kilka kontrataków, a główny ich ciężar walki spadł na jego działo. Podczas odpierania czwartego kontrataku, został ciężko ranny w nogę, ale nadal walczył zastępując rannego celowniczego. Niestety podczas szóstego kontrataku, został trafiony odłamkiem i zginął. Pierwotnie pochowany w m. Młynowo (gm. Lelkowo) i przeniesiony na cmentarz w Braniewie (nie ma go w polskim rejestrze). Pośmiertnie odznaczony Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego (29.06.1945) i Orderem Lenina. Jego pamięć uczczono w rodzinnym mieście Miedniegorsku nazwą ulicy, pomnikiem i tablicą.

 

Starszy sierżant Artem Korowin (1918-1945) pomocnik dowódcy plutonu piechoty z 1 batalionu 760 pułku piechoty ze składu 208 dywizji piechoty. Poległ w boju  w dniu 18.02.1945 r., lecz okoliczności nie są znane. Pierwotnie został pochowany w m. Ławki (gm. Wilczęta), a następnie przeniesiony na cmentarz w Braniewie. W dniu 24.03.1945 r. pośmiertnie otrzymał Złotą Gwiazdę Bohatera Związku Radzieckiego i Order Lenina. Pomnik st.sierż. Artema Korowina stoi przed szkołą, do której uczęszczał  we wsi Krasnoborsk k. Archangielska. W mieście Kotlas znajduje się też pamiątkowa tabliczka na murach szkoły oraz nazwano jego imieniem ulicę. Jego imię nosił też pasażerski statek rzeczny zwodowany w 1963 r.  Starszy sierżant Artem Korowin (Коровин Артем Иванович 1918-1945) pomocnik dowódcy plutonu piechoty z 1 batalionu 760 pułku piechoty ze składu 208 dywizji piechoty. Do służby w Armii Czerwonej wstąpił w 1942 r. Za walki na froncie odznaczony Orderem Wojny Ojczyźnianej 1 stopnia, Orderem Sławy 3 stopnia(1944), Medalem Za Odwagę(1943) i Medalem Za bojowe zasługi(1942). W dniu 10.11.1944 r. jako pierwszy żołnierz w pułku wkroczył do Prus Wschodnich. Poległ w boju w dniu 18.02.1945 r., poprowadził atak na wieś Raysen, granatami zniszczył 3 stanowiska karabinów maszynowych i zastrzelił jeszcze 5 uciekających żołnierzy. Następnie zorganizował obronę i odparł kilka kontrataków, a podczas ostatniego poległ. Pierwotnie został pochowany w m. Ławki (gm. Wilczęta), a następnie przeniesiony na cmentarz w Braniewie. W dniu 24.03.1945 r. pośmiertnie otrzymał Złotą Gwiazdę Bohatera Związku Radzieckiego i Order Lenina. Jago pomnik stoi przed szkołą, do której uczęszczał we wsi Krasnoborsk k. Archangielska. W mieście Kotlas znajduje się pamiątkowa tabliczka na murach szkoły oraz nazwano jego imieniem ulicę. Jego imię nosił też pasażerski statek rzeczny zwodowany w 1963 r.

 

Major gwardii Petr Tarjaew (1922-1945) dowódca eskadry w 76 gwardyjskiego pułku lotnictwa szturmowego (76GSzAP) ze składu 1 gwardyjskiej dywizji lotnictwa szturmowego. W dniu 15.02.1945 r. podczas ataków na zgrupowanie niemieckie w pobliżu Zawierza jego Ił-2 został trafiony, a strzelec pokładowy wyskoczył na spadochronie. Natomiast Tarjew skierował płonący samolot na niemieckie stanowiska i zginął w eksplozji na północny-wschód od Zawierza. W dniu 19.04.1945 r. pośmiertnie odznaczony Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego i Orderem Lenina. Jego imię nadano szkole średniej w mieście Żarminsk. Pochowany na cmentarzu w Braniewie.  Major gwardii Petr Tarjaew (Пётр Иосифович Теряев 1922-1945) dowódca eskadry w 76 gwardyjskiego pułku lotnictwa szturmowego (76GSzAP) ze składu 1 gwardyjskiej dywizji lotnictwa szturmowego. Był Kazachem, który do Armii Czerwonej wstąpił w 1940 r., a w 1942 r. ukończył wojskową szkołę lotniczą w Orenburgu. Od marca 1943 r. walczył na froncie jako pilot szturmowego Ił-2. Łącznie wykonał 191 lotów bojowych, tylko ww alkach nad Donbasem i Krymem niszcząc: 9 samolotów, 14 czołgów, 19 dział, 23 transportery opancerzone i 43 samochody. Z czyny bojowe otrzymał m.in. 4-krotnie Order Czerwonego Sztandaru i Order Aleksandra Newskiego. W dniu 15.02.1945 r. podczas ataków na zgrupowanie niemieckie w pobliżu Zawierza jego Ił-2 został trafiony, a strzelec pokładowy starszyna Simanow wyskoczył na spadochronie, ale nie przeżył (również pochowany w Braniewie). Natomiast Tarjew skierował płonący samolot na niemieckie stanowiska i zginął w eksplozji 1 km na północny-wschód od Zawierza. W dniu 19.04.1945 r. pośmiertnie odznaczony Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego i Orderem Lenina. Jego imię nadano szkole średniej w mieście Żarminsk.

 

Major Iwan Sankow zastępca dowódcy 1345 pułku piechoty ze składu 399 dywizji piechoty. Wyróżnił się jako dowódca batalionu w 1944 r. podczas walk w Polsce. W dniu 26.01.1945 r. w rejonie m. Barzyna (gm. Rychliki) dowodził odpierając kolejno 6 kontrataków niemieckich, zadając przy tym duże straty atakującym. Został ciężko ranny w obie nogi i zmarł następnego dnia. Pierwotnie został pochowany w m. Dobry (gm. Godkowo) i przeniesiony na cmentarz w Braniewie w dniu 31.08.1987 r. gdzie spoczywa w mogile IX 44. Pośmiertnie w dniu 24.03.1945 r. został odznaczony Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego i Orderem Lenina. Rosjanie długo nie znali jego dokładnego miejsca pochówku. Major Iwan Sankow (Иван Гаврилович Саньков 1912-1945) zastępca dowódcy 1345 pułku piechoty ze składu 399 dywizji piechoty. Do Armii Czerwonej wstąpił w 1934 r., a na froncie znalazł się w 1942 r. Wyróżnił się jako dowódca batalionu w 1944 r. podczas walk w Polsce pod m. Rynek i przy forsowaniu Narwi. Za walki na froncie otrzymał 2-krotnie Order Czerwonego Sztandaru (1944), Order Aleksandra Newskiego (1944) i Order Czerwonej Gwiazdy (1943). W dniu 26.01.1945 r. w rejonie m. Barzyna (gm. Rychliki) dowodził odpierając kolejno 6 kontrataków niemieckich, zadając przy tym duże straty atakującym. Został ciężko ranny w obie nogi i trafił do 511 batalionu medycznego (511 омсб), gdzie zmarł następnego dnia. Pierwotnie został pochowany w m. Dobry (gm. Godkowo) i przeniesiony na cmentarz w Braniewie w dniu 31.08.1987 r. gdzie spoczywa w mogile IX 44. Pośmiertnie w dniu 24.03.1945 r. został odznaczony Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego i Orderem Lenina. 

Nic dziwnego, że dochodzi do pomyłek w identyfikacji pochowanych żołnierzy, np. widniejący w rejestrze braniewskiego cmentarza Grigorij Chaczaturian (1925-1945, mogiła IV 179) nie otrzymał tego tytułu, mimo iż w wykazie poległych jest taka informacja. Z drugiej strony, co najmniej kilkudziesięciu wpisanych w rejestr zidentyfikowanych żołnierzy jest pochowanych na innych cmentarzach radzieckich. Wyjaśnienie licznych „zagadek” dotyczących pochówku żołnierzy, to głównie wynik dociekań rosyjskich badaczy i pewnie z czasem nastąpi jeszcze nie jedna zmiana.

 

b_150_100_16777215_00_images_cmentarz_25.cmentarz.jpg Ponieważ w świetle ostatnich wydarzeń międzynarodowych i nie najlepszych stosunków z Rosją miejsca pamięci (cmentarze, pomniki) wzbudzają wiele negatywnych emocji, pamiętać należy, że to na nas współcześnie zamieszkujących Braniewo spoczywa obowiązek opieki nad tym cmentarzem. I nie chodzi tylko o obowiązujące przepisy, czy umowy międzynarodowe. Jeśli nie możemy wzbudzić w sobie szacunku, to okazujmy co najwyżej obojętność, ale na pewno nie wrogość. Również zdecydowanie lepiej wyglądało to, gdy władze polskie niezależnie od szczebla poświęcały „trochę” czasu, aby oddać hołd poległym, niezależnie od przesłanek jakimi obecnie kierują się władze rosyjskie, których nie powinno się mylić z prostymi Rosjanami tak licznie odwiedzającymi obecnie Braniewo. Jeszcze kilka lat temu obchody Dnia Zwycięstwa będącego w Rosji świętem narodowym zaszczycali polscy oficjele przyjmujący władze rosyjskie w towarzystwie kompanii honorowej Wojska Polskiego.

 

Źródła: www.radaopwim.gov.pl  www.abkbraniewo.pl www.sgvavia.ru www.ntv.ru www.podvignaroda.ru www.forum.patriotcenter.ru  www.braniewo.wm.pl  www.naszelblag.pl  www.prussia39.ru  www.obd-memorial.ru www.oriri.ru  www.ruwest.ru  www.woenspez.ru

 

.