KALENDARIUM MILITARNE HISTORII BRANIEWA

·    b_150_100_16777215_00_images_kalendarium_Hartknoch_1684.jpg Kalendarium przedstawia historię Braniewa od XIII wieku do czasów współczesnych ze szczególnym uwzględnieniem działań wojennych, historii jednostek i garnizonów, umocnień obronnych i różnych zagadnień związanych z wojskowością i obronnością. Ze względu na szeroki zakres tematu autor zwraca się z prośbą o przesyłanie uwag lub konkretnych propozycji w celu uzupełnienia artykułu.

 

·    Pierwszy biskup warmiński Anzelm (1250-1278), aby utrzymać biskupstwo musiła złamać opór Prusów. W 1261r. uciekł z Braniewa do Elbląga przed Warmami. Miasto i drewniany zamek zostało spalone. XIII- wieczny zamek drewniany. Tak mogło wyglądac Braniewo (w tym przypadku zamek w Czaplinku)Braniewski zamek biskupi w swoim średniowiecznym kształcie według malarza z Braniewa Andrzeja Zielińskiego.Wódż Warmów Glapo zdobył i zniszczył Braniewo w 1261r. w czasie II powstania pruskiego.

 

 

 

 

   1240 na miejscu opanowanej staropruskiej osady Brusebergue Krzyżacy budują niewielki zamek nad rzeką Pasłęką jako bazę do dalszej ekspansji i punkt osadniczy.

·     1242 osada i zamek zostają zniszczone podczas I powstania pruskiego.

·     1250 ponowne osadzenie się kolonistów i odbudowa zamku przez Jakuba Fleminga.

·    1261 podczas II powstania pruskiego miasto i zamek zostają zaatakowane przez wodza Warmów Glappo. Po krótkiej i skutecznej obronie w zasadzce ginie 40 zbrojnych z załogi, co powoduje że obrońcy postanawiają opuścić Braniewo i uciec do Elbląga. Glappo doszczętnie niszczy podpaloną wcześniej przez obrońców osadę i zamek.

·     1273 początek ponownego założenia miasta powyżej, ale też po lewej stronie rzeki Pasłęki.

·     1277 miasto podczas kolejnego powstania Prusów zostaje zniszczone i opuszczone.

·    1280 biskup Henryk Fleming rozpoczyna budowę murowanego zamku biskupiego położonego w południowej części miasta na wzniesieniu lewego brzegu i w zakolu rzeki Pasłęki.

·     1284 biskup Henryk Fleming nadaje Braniewu prawa miejskie wzorowane na prawie lubeckim.

·     koniec XIII wieku – budowa wału drewniano-ziemnego wokół miasta

·    początek XIV wieku - budowa murów obronnych wokół Starego Miasta, w tym kilkunastu baszt i 8 bram. Przekopanie wokół miasta fosy z wykorzystaniem starorzecza Pasłęki.

Drugi biskup warmiński Henryk Fleming (1278-1300). Lokował Braniewo w 1284 r. na prawie lubeckim, ufundował kaplicę św. Andrzeja w wieży bramnej przy zamku biskupim.książę litewski Witenes w 1311 roku straszliwie złupił Warmię, w tym okolice Braniewa, jednak miasta nie odważył się atakować. W czasie powrotu z wyprawy wojsko Witenesa zostało rozbite przez Krzyżaków.Konrad V von Jungingen – wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego 1393-1407. W konflikcie Braniewa z biskupem Sorbomem stanął zdecydowanie po stronie biskupa wspierając go zbrojnie i wydając wyrok.Trzeci biskup warmiński Eberhard z Nysy (1301-1326) w roku 1342  lokował na prawym brzegu Pasłęki - Nowe Miasto Braniewo. W przyszłości miało to wywołać konflikt, ale do roku 1772 Braniewo było miastem podwójnym.Dziewiąty biskup warmiński Henryk Sorbom (1373-1401). Współpracował z Krzyżakami, a w 1396 skorzystał z pomocy krzyżackiej przy tłumieniu rewolty w Braniewie. Ilustracje Andrzeja Zielińskiego przedstawiają portret biskupa, atak mieszczan na zamek biskupi oraz scenę poddania się miasta przed biskupem.

 

 

 

 

 

·     1311 pod Braniewo docierają oddziały litewskie prowadzone przez księcia Witenesa, łupią okolicę, ale miasta nawet nie próbują zdobywać.

·    1320-1330 zamek biskupi jest stale rozbudowywany, m.in. rozbudowano budynki gospodarcze, zwiększono obronność założenia budując 3 narożne wieże i fosę od strony miasta. Zamek jest rozbudowywany etapami prawie do końca XIV w.

·    1342 Biskup Herman z Pragi zakłada na prawym brzegu Pasłęki samodzielne, konkurencyjne Nowe Miasto Braniewo. Nie ma ono murów obronnych tylko drewnianą palisadę i 2 wieże.

·   1364 w rajzie krzyżackiej na Litwę bierze udział 20 braniewian i 12 wystawionych przez miasto zaciężnych. Dowódcą braniewskiej grupy zbrojnej jest Ludiko Kleinsmit. Braniewianie biorą udział w zniszczeniu Wilna i nowego Kowna.

·     1394-1398 Biskup Henryk Sorbom dokonuje połączenia Nowego i Starego Miasta. Mieszczanie staromiejscy szturmują i zdobywają zamek biskupi, niszcząc mury i wieże od strony miasta. Biskup Sorbom ucieka, ale wkrótce wraca na czele własnych i krzyżackich oddziałów, na widok których braniewianie kapitulują i błagają o łaskę. Sądzący spór Wielki Mistrz Konrad von Jungingen nakazuje mieszczanom odbudowę zniszczeń, a biskup odwołuje połączenie miast.

·   1403 zgodnie z postanowieniem rady miejskiej mobilizację  w mieście mieli przeprowadzić dwaj rajcy. Na wyprawy miał być wyznaczony dowódca spośród dwóch majdanów, a każdy z nich miał wystawić 30 rycerzy i grupę pieszych. Miasto dawało dowódcy konia i pensję.

chorągiew braniewskiego oddziału zdobyta przez wojska polskie w bitwie pod Grunwaldem w dniu 15.07.1410Ckorągiew braniewska pod Grunwaldem na gragmencie słynnego obrazu Jana Matejki.Dziesiąty biskup warmiński Henryk Wogelsang (1401-1415). W czasie wojny z zakonem zmuszony do wsparcia krzyżaków w bitwie pod Grunwaldem, prześladowany przez zakon za hołd złożony królowi Jagielle zmuszony do opuszczenia diecezji, gdzie powrócił dopiero po czterech latach.Dwunasty biskup warmiński Franciszek Kuhschmaltz (1424-1457). Przeprowadził warmiński synod diecezjalny, przeciwstawiał się obsadzaniu kanonii warmińskich duchownymi należącymi do zakonu. Popadł w wieloletni konflikt z Braniewem dążąc do ograniczenia przywilejów miasta, w efekcie miasto przystąpiło do Związku Pruskiego, a następnie do wojny w 1454r. 1455. Atak krzyżaków na Braniewo zajęte przez mieszczan w mieniu Króla Polski i Związku Pruskiego. Obraz Zdzisława Walczaka.Czternasty biskup warmiński Paweł Legendorf (1458-1467). Początkowo wspierał zakon krzyżacki, od 1464stanął po stronie polskiej. W 1466 Warmia została przyłączona do Polski. Jako jedyny biskup warmiński pochowany w Braniewie w kościele św. Katarzyny, pierwszej katedrze biskupstwa.Henryk VI Reuss von Plauen w 1455 próbował bezskutecznie zdobyć Braniewo, wielki mistrz zakonu krzyżackiego w latach 1469-1470.Piotr Dunin (1415-1484) był naczelnym dowódcą wojsk królewskich w wojnie trzynastoletniej. Jego talent taktyczny i konsekwencja, z jaką dążył do odcięcia zakonu od pozyskiwania posiłków z Niemiec, niewątpliwie przyczyniły się do zwycięstwa Polski. Triumfował w bitwie pod Świecinem (17.09.1462), zdobył Gniew i Chojnice. Był wodzem o dużym autorytecie, ale też człowiekiem bezwzględnym, twardą ręką, utrzymując dyscyplinę w swych oddziałach zaciężnych. W dniach 24-29.08.1462 wraz z Janem Skalskim oblegał bezskutecznie Braniewo.

 

 

 

 

 

·    15.07.1410 w bitwie pod Grunwaldem po stronie Krzyżaków walczy licząca ok. 200 zbrojnych chorągiew miasta Braniewa. Zwycięscy Polacy zdobywają chorągiew braniewską i zawieszają ją w kościele krakowskim. Z uczestników wyprawy niewielu uchodzi z życiem.

·     1410 biskup Henryk Vogelsang i rajcy Braniewa składają hołd królowi Władysławowi II Jagielle

·   8.10.1414 podczas „wojny głodowej” w rejon Braniewa docierają wojska królewskie, lecz nie decydują się na obleganie i zdobycie miasta. Odchodzą następnie pod Brodnicę.

·     1440 długoletnie spory mieszczan z biskupem warmińskim Franzem Kuhschmalsem, dążącym do ograniczenia przywilejów miasta, spowodowały, że miasto przystąpiło do Związku Pruskiego.

·    1454-1466 wojna „trzynastoletnia” między Polską i Zakonem Krzyżackim. Po stronie polskiej występuje Związek Pruski, w tym Braniewo, natomiast biskup warmiński wspiera Krzyżaków. 

·     4.02.1454 atak związkowców na zamek biskupi, który zostaje zdobyty i splądrowany. Zostaje zburzony mur od strony miasta. Odtąd Braniewo jest w rękach mieszczan i sił związkowych.  

·     15.02.1454 atak mieszczan braniewskich na zamek w Bałdze, komtur Henryk von Richtenberg poddał się bez walki.

·  10.04.1455 oddziały krzyżackie von Plauena podejmują nieudaną próbę zdobycia Starego Miasta. Wobec oporu palą jedynie Nowe Miasto, którego mieszkańcy schronili się za murami Starego Miasta.

·    13.07.1454 zgodnie z ustaleniami na zjeździe Związku Pruskiego w Grudziądzu - Braniewo musiało wystawić załogę 70 jeźdźców i 80 drabantów (strażnicy uzbrojeni w halabardy), a mieszkańcy mieli posiadać broń.

·     1.08.1455 do Braniewa wkracza 150 zaciężnych czeskich pod wodzą Jana Skalskiego, odtąd stanowią załogę zamku i miasta.

·     1455-1461 udział braniewskich okrętów kaperskich wspartych zaciężnymi Skalskiego w działaniach na Zalewie Wiślanym przeciw żegludze krzyżackiej. 

·   10/11.09.1461 pod nieobecność Skalskiego mieszczanie atakują czeską załogę, opanowują zamek i oddają miasto sprzyjającemu Krzyżakom biskupowi Pawłowi Legendorfowi. Powodem jest co raz większa uciążliwość czeskiej załogi oraz ataki odwetowe Krzyżaków za działania kaperskie Czechów i Braniewian. Do końca wojny miasto jest obsadzone przez Krzyżaków, choć ostatecznie biskup Legendorf opowiada się po stronie polskiej.

·   18.09.-5.10.1461 mieszczanie braniewscy prowadzani przez biskupa Legendorfa oblegają Frombork, gdzie klęskę zadaje im Jan Skalski i w odwecie pustoszy okolicę.

·    29/30.11.1461 nocą Jan Skalski wsparty przez załogi z Pasłęka i Ornety bezskutecznie próbuje zdobyć Braniewo. W walce tej sam zostaje ranny, a ginie dowódca orneckiej załogi.

·     15.07.1462 nieudany atak liczących 3 tysiące zbrojnych sił braniewskich, biskupich i zakonnych na Frombork.

·     24-29.08.1462 oblężenie Braniewa przez połączone siły Piotra Dunina i Jana Skalskiego.

   15.10.1463 w wielkiej bitwie na Zalewie Wiślanym po stronie krzyżackiej udział biorą posiłki braniewskie pod przymusem wysłane przez biskupa Legendorfa. Klęska floty krzyżackiej w starciu z walcząca po stronie Polski flota gdańsko-elbląską.

·    1466 W wyniku drugiego pokoju toruńskiego Zakon musiał oddać Prusy Wschodnie Polsce. Braniewo przechodzi w posiadanie Korony, w ramach której samodzielność Warmii zostaje bardzo ograniczona.

·   16/17.09.1470 przy pomocy zbuntowanych mieszczan Braniewo zajmuje nieuznawany przez króla Kazimierza Jagiellończyka biskup Michał Tungen. Spiskowcy jednak zamku nie zdobywają, gdyż polska załoga dowodzona przez Jan Bażyńskiego obroniła się.

·     VI.1478 zamek i miasto zajmują wojska krzyżackie wspierające biskupa Tungena. Wybucha „wojna klesza”.

·    20.10.-19.11. 1478 blisko miesięczne oblężenie zajętego przez Krzyżaków Braniewa podczas„wojny kleszej”przez wojska polskie nie daje rezultatu dzięki potężnym obwarowaniom i panującemu głodowi wśród oblegających. Okręty gdańskie i elbląskie blokują ujście Pasłęki uniemożliwiając handel. Polacy dowodzeni przez burgrabiego krakowskiego Jana Białego  palą przedmieścia i Nowe Miasto, a następnie odstępują.

Piętnasty biskup warmiński Mikołaj Tungen 1467-1489. Kwestia jago wyboru wywołała konflikt z królem Polski Kazimierzem Jagiellończykiem i wojnę „popią”. Ostatecznie złożył hołd i został zatwierdzony przez króla. W konflikt po stronie króla „zamieszane” było mocno Braniewo.W dniu 1.01.1520r. śmiałym wypadem z zaskoczenia Braniewo zajął W.M. Albrecht HohenzollernOsiemnasty biskup warmiński Maurycy Ferber (1523-1537). Za jego rządów Krzyżacy oddali Braniewo w 1525r. Podjął walkę z szerzącym się luteranizmem w diecezji. W Braniewie jest członkiem królewskiej komisji i wówczas wprowadzono  tzw. Statuty Zygmunta. Dwudziesty pierwszy biskup warmiński  Stanisław Hozjusz (1551-1569). W 1565 sprowadził do Braniewa jezuitów, którzy zorganizowali kolegium i seminarium duchowne. Pobyt jezuitów w Braniewie był „solą w oku” reformatorów,  co spowodowało ich czasowe wypędzenie w 1577 i 1626 r. Otrzymał tytuł kardynała.Dwudziesty drugi biskup warmiński  Marcin Kromer (1569-1589). Sekretarz królewski Zygmunta Augusta, zlecił wykonanie pierwszej mapy Warmii. W 1577 roku w czasie konfliktu króla polskiego Stefana Batorego z Gdańskiem, musiał się mocno tłumaczyć rozgniewanemu monarsze za postawę Warmii, w tym Braniewa wobec desantu gdańsko-duńskiego.

 

 

 

 

 

·   1.01.1520 Braniewo zostaje z zaskoczenia zajęte przez wielkiego mistrza Albrechta von Hohenzollerna, ze względu na swoje znaczenie strategiczne.  Albrecht zmusza rajców do złożenia przysięgi wierności. Miasto zostaje dodatkowo ufortyfikowane oraz zasilone artylerią i wojskiem.

·     I.1520 krzyżacka załoga Braniewa zostaje wzmocniona, a dowódca zostaje Fryderyk von Heydeck.

·     1520 w skład załogi Pasłęka wchodziło 50 mieszczan braniewskich, a w marcu 1520r. zostali oni zluzowani przez kolejny oddział liczący 130 braniewian.

·   13-28.02.1520 polskie oddziały w sile 1 tys. ludzi  podeszły pod mury Braniewa, ale po spaleniu kilku domów na przedmieściach i złupieniu okolicy, odchodzą na Frombork. Polacy dość szybko powracają, ale nie podejmują oblężenia, lecz przebywają  w okolicy dalej łupiąc pobliskie wsie. Następnie odchodzą w kierunku Pieniężna.

·     14.04.1520 atak polskiej jazdy w sile 200  ludzi  na Nowe Miasto, starcie Krzyżaków z Tatarami.

·     7.05.1520 ponowny atak oddziałów polskich na Nowe Miasto, które zostaje zdobyte i spalone mimo znacznego oporu załogi ze Starego Miasta. Ginie wielu krzyżackich knechtów i mieszkańców. Pod miastem pozostaje polski oddział Jakuba Sęcygniewskiego z zadaniem pilnowania załogi i odcięcia jej od Królewca.  

·     7.07.1520 po nieudanej wyprawie na Królewiec, w drodze powrotnej wojska polskie dotarły pod miasto i rozpoczęły oblężenie.

·     14.07.1520 zwycięski wypad krzyżackiej załogi na wojska polskie. Zaskoczeni Polacy tracą 120 ludzi i 13 sztandarów. Ostatecznie Krzyżacy wycofują się do miasta.

·     7.07.-3.10.1520 oblężenie Braniewa prowadzą kolejno hetmani Mikołaj Firlej i Janusz Świerczowski. Mimo ogromnej przewagi liczebnej 6-8 tys. Polaków przeciw 500 krzyżakom, świetnie ufortyfikowane miasto znosi ataki. Krzyżacy urządzają „wycieczki” na oblegających, a dowodzenie jest nieudolne. Ostatecznie brak ciężkiej artylerii oraz jesienne opady powodują, że Polacy odchodzą.

·    1523 W Braniewie rozpoczyna się reformacja. W następnych latach w mieście rozpoczęła się rewolta, której uczestnicy występują przeciwko gromadzeniu kosztowności w Kościele i w klasztorze.

·     IV.1525 miasto i zamek po hołdzie pruskim opuszcza załoga krzyżacka.

·     3.06.1525 do Braniewa wkracza polska załoga, co na jakiś czas ostudziło reformacyjną rewoltę.

·    VI.1526 poparcie króla Zygmunta Starego uzyskuje biskup Mauritius Ferber, próbujący zatrzymać reformację. Wprowadzono  tzw. Statuty Zygmunta. Wraz z królewskimi komisarzami do miasta wkraczają oddziały polskie.  

·   1565 Hozjusz sprowadza jezuitów do Braniewa i osiedla ich w opuszczonym klasztorze franciszkanów. Ich obecność w mieście nie jeden raz będzie przyczyną ataków na miasto początkowo Duńczyków,  a następnie Szwedów.

·    13-17.09.1577 podczas konfliktu króla Stefana Batorego z Gdańskiem w Nowej Pasłęce lądują oddziały gdańsko-duńskie i zagrażają rajcom braniewskim zniszczeniem miasta. Zupełnie nie przygotowani do walki Braniewianie zobowiązują się do wypłacenia kontrybucji, oddania 6 łodzi oraz wypędzenia jezuitów. Postawa miasta wywołała gniew króla Stefana Batorego.

·   1587 w czasie bezkrólewia po śmierci Batorego biskup Kromer zarządził mobilizację. Komornictwo braniewskie dostarczało 14 konnych i 11 pieszych. Obywatele miejscy Braniewa musieli posiadać regulaminową broń i być w gotowości do obrony miasta.

·   1610 Stare Miasto miało 265 mężczyzn zobowiązanych do służby wojskowej podzielonych na 5 ordynków i na mniejsze kohorty po 10-12 zbrojnych. Do obrony murów przeznaczono 4 ordynki, a do ratusza 1. Ordynki mogły być powiększone o czeladników, robotników i członków cechów.

·     1613 Braniewo w obawie przed polskimi konfederatami wynajęło do służby 60 muszkieterów.  

Król szwedzki Gustaw II Adolf w dniu 10.07.1626r. zdobył i straszliwie złupił BraniewoNazywany największym burmistrzem w dziejach Braniewa Szymon Wichmann jako jeden znielicznych stawił opór Szwedom.Szwedzki marszałek Dietrich von Falckenberg dowodził bezpśrednim atakiem na Braniewo w dniu 10.06.1626. następnego dnia odebrał klucze do miasta od burmistrza.Pułkownik Stanisław Rewera Potocki walczył na Warmii, a w czerwcu 1627r. usiłował zdobyć BraniewoW 1636r. z kilkudniowa wizytą w mieście przebywał król Władysław IV, nadał herb miastu, przywileje rajcom oraz podarował 6 armat.1635. Miedzioryt wykonał Paul Stertzell, a rycinę wydał Condradt Götke. Tytuł w lewym górnym rogu przedzielony herbem Szwecji: „Vera Delineatio Veteris Civitatis Braunsbergk Epatus Varmien in Pru∫sia Metropolis. pro ut A.D. 1635 nomine Regis Regniq3 Suecie, ipsam Gnebernante Nobili ac Strenuo Colonello ac Do Andrea Koβkull in odenƒors ve munitionib9 ac propugnaculis adornata”. Pułkownik Andrea Koßkull to dowódca szwedzkiego garnizonu w Braniewie, który w dniu 3.10.1635r odda klucze do miasta i zamku dowódcy polskiego oddziału.  W lewym dolnym rogu kartusz z dedykacją dla posłów szwedzkich podpisany przez Pawła Stertzla. Wśród nazwisk: marszałek polny Herman Wrangel- zleceniodawca budowy fortyfikacji wokół Braniewa.marszałek polny Herman Wrangel w latach 1633-1635 na jego rozkaz wybudowano fortyfikacje wokół Braniewa.

 

 

 

 

 

 

 

·    

    1626-1635 wojna polsko-szwedzka. Okupacja Braniewa przez Szwedów.

·    VI.-VII.1626-przygotowania do wojny ze Szwecją. Powołanie i szkolenie mieszczan, zakup muszkietów i prochu, zgromadzenie prowiantu na 2-3 miesiące itp. Na kapitana oddziałów miejskich wyznaczono Mathiasa Thiel z Nowego Miasta. Łącznie było to 500 mieszczan i najemników. Na pomoc przybywa ok. 500 polskich żołnierzy kapitanów Zeridongo, Butlera, Siatańskiego i Fordy.

·    10-11.07.1626 pod Braniewo nadciągnęły wojska króla Gustawa Adolfa, które wylądowały w Nowej Pasłęce w sile 4 tys. żołnierzy. W walkach na przedmieściach wykazał się największy burmistrz Braniewa Simon Wichmann (1581-1638), który zostaje ranny w walce. Spalone zostaje przedmieście Koźlin. Ostatecznie mające ok. 1000 obrońców  i 15 dział  miasto poddaje się królowi szwedzkiemu, następuje rabunek mieszkańców i skarbów miasta, w tym biblioteki Collegium Hosianum.

·      VII. 1626 – w mieście na stałe pozostaje szwedzki garnizon liczący początkowo 500 żołnierzy. Dowódcą garnizonu jest płk Andreas Erichson.

·    XI-XII.1626- z zajętej przez Polaków Ornety wysyłane są podjazdy w kierunku m.in. Braniewa, w połowie grudnia 1626r. Polacy atakują i zdobywają szwedzki konwój liczący 14 wozów z zaopatrzeniem.

·    1626/1627 zimą dawało się odczuć zubożenie miasta, które musiało żywić i kwaterować 3 kompanie fińskich rajtarów pod ppłk Zachariasem Pauli i 5 kompanii piechoty fińskiej pod płk von Nessa.

·   10/11.06.1627 dzięki pomocy mieszczan braniewskich potajemnie grupa 15 żołnierzy polskich przedostaje się do miasta podkopem do domu Andreasa Meissnera, lecz prawdopodobnie wskutek nieostrożności, zostają oni przedwcześnie zauważeni i zaatakowani. Polacy toczą nierówny bój i próba zdobycia Braniewa przez zaskoczenie jest nieudana. Trzech mieszczan zostaje w okrutny sposób straconych przez Szwedów.

·      11-20.06.1627 obleganie miasta przez wojsko polskie płk Stanisława Rewery Potockiego.

·   21.06.1627 po starciu z oddziałami Gustawa Adolfa Polacy wycofują się do Ornety, pozostawiając duże zapasy furażu i 2 armaty. Szwedzi ruszają za polskimi oddziałami, ale już 29.06.1627 zawracają do Braniewa.

·     29.06.1627 Król Gustaw Adolf opuszcza Braniewo na małym jachcie, a jego żołnierze wywołują duży pożar na Nowym Mieście, gdzie spłonęło 7 stodół ze 100 końmi i wyposażeniem należącym do 6 szwadronów.

·      1629 rozejm polsko-szwedzki w Starym Targu nie przerywa szwedzkiej okupacji Braniewa.

·     VI.1629-VI.1630 w skład szwedzkiego garnizonu Braniewa wchodzi liczący ok. 1000 żołnierzy szkocki regiment piechoty MacKay (MacKay’s Regiment of Foote)

·    1633-1635 Szwedzi pod rozkazami feldmarszałka Hermana Wrangla budują wokół miasta potężne fortyfikacje ziemne. Obraz tych prac przedstawia plan Pawła Stertzla z 1635r.

·   3.10.1635 po podpisaniu rozejmu w Sztumskiej Wsi Braniewo zostaje uroczyście na zamku biskupim przekazane Polakom przez Szwedów. Dowódca szwedzki Andrzej Koszkull na dziedzińcu zamkowym wręczył klucze do miasta dowódcy oddziału polskiego Reinholdowi von Rosen, a ten oddał je burmistrzowi Szymonowi Wichmannowi.

·     15-18.02.1636 z wizytą Braniewie przebywał król Polski Władysław IV, który wśród licznych zaszczytów przekazuje miastu 6 dział w miejsce zrabowanych przez Szwedów.

·      V.1638 umiera największy burmistrz w dziejach miasta Szymon Wichmann, obrońca Braniewa przed Szwedami. Zostaje pochowany z honorami w kościele św. Katarzyny.    

Wielki Elektor Fryderyk Wilhelm był lennikiem Korony, ale lawirował między Polską i Szwecją, a jego wojska w latach 1655-1663 okupowały Braniewo. Miał powiedzieć: Warmia bez Braniewa jest jak  ciało bez duszy. Dwudziesty dziewiąty biskup warmiński Wacław Leszczyński (1644-1658). Był gorliwym zarządcą diecezji, dbał o szkoły jezuickie, udzielał stypendiów, konserwował zamki biskupie. Późniejszy arcybiskup gnieźnieński od 1658 i prymas Polski. W czasie wojny 1655-1660 dość naiwnie dał się ograć Wielkiemu Elektorowi i odstąpił Braniewo Brandenburczykom. Okupacja trwała ponad 8 lat. Żołnierze brandenburscy okupowali Braniewo w latach 1656-1663Wkroczenie Szwedów do Rzeczypospolotej. tak to mogło wyglądać, scena z filmu Trzydziesty biskup warmiński Jan Stefan Wydżga (1659-1679). Jako biskup warmiński współpracował z królem Janem III Sobieskim,  który mianował go w 1675 podkanclerzym, a dwa lata później Kanclerzem wielkim koronnym. Późniejszy arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski. W 1663r. po mistrzowsku rozegrał „partię” z wielkim elektorem odzyskując Braniewo. 

 

 

 

 

·     1655 w Braniewie trwają przygotowania do wojny, min. musztra straży, remont murów i zasypanie części szwedzkich szańców. Biskup przysyła na zamek 60 żołnierzy.

·     24.11.1655 układ w Ryńsku pomiędzy elektorem brandenburskim a stanami pruskimi przewiduje wkroczenia do Braniewa wojsk brandenburskich w sile 100 rajtarów i 100 piechurów do zakończenia wojny, a zamek miał być wolny od zakwaterowania wojska.

·   3.12.1655 do Braniewa za zgodą króla polskiego wkraczają 3 kompanie liczące 200 żołnierzy brandenburskich z regimentu von Siegberga. Uciążliwa okupacja Brandenburgii potrwa do 1663r.

·   1656 Książę pruski Fryderyk Wilhelm, który prowadził politykę wahań w działaniach wojennych, otrzymuje od króla szwedzkiego Warmię jako lenno. Braniewo jest miastem otwartym w związku z czym brandenburski garnizon przenosi się do Stępnia, Podgórza i Garbiny.

·     1.02.1656  mimo zobowiązań do  miasta wkraczają pododdziały regimentu Eulenburga.

·    7.02.1656 komisja elektorska zajmuje zamek biskupi i rekwiruje broń mieszczan braniewskich, w tym 250 szt. broni palnej, 140szt. białej i ponad 70 szt. drzewcowej.

·     20.02.1656 Brandenburczycy wywożą z miasta 17 dział i ok. 4000 kul do nich.

·    1657-1663 w Braniewie stacjonują pododdziały brandenburskiego 2 pułku piechoty pod dowództwem ppłk von Schwerin. Łącznie garnizon liczy 3 kompanie piechoty i 4 kompanie jazdy, łącznie ok. 1200 żołnierzy.

·     1659 brandenburski 2 pułk piechoty bierze pod Braniewem udział w walce ze Szwedami

·     3.05.1660 mimo pokoju w Oliwie Brandenburczycy pozostają w Braniewie, choć mieszczanie z radości niszczą przedwcześnie ich magazyny wojskowe.

·     17.10.1663 zakończyła się ośmioletnia okupacja Braniewa. Wymarsz oddziałów brandenburskich. Na kilka lat wkraczają oddziały polskie.

Car Piotr I Wielki przybył do Braniewa wiosną 1697r. Jego wizyta kierowana ciekawością nie zapowiadała jeszcze zawieruchy wojennej, gdyż w kolegium jezuickim wypił ze smakiem 3 piwa z zakonnego browaru. Zwyciężył w Wielkiej Wojnie Północnej. Król Szwecji Karol XII wkroczył do Braniewa w dniu 27.12.1703r.W dniu   4.05.1705 podczas potyczki pod Braniewem oddział Zygmunta Rybińskiego zostaje pobity przez Szwedów.Trzydziesty trzeci biskup warmiński Jan Chryzostom Załuski (1698-1711). Na Warmii nie mógł wiele zdziałać wskutek zamętu spowodowanego przez wojnę północną. Przemarsze wojsk oraz epidemia dżumy zdewastowały i wyludniły Księstwo warmińskie. W czasie wojny próbował interweniować u Szwedów, ale jego działania zostały źle odebrane przez króla Augusta II. Wezwany do Drezna został tam aresztowany i wrócił na Warmie dopiero w roku 1708.Trzydziesty piaty biskup warmiński Andrzej Krzysztof Szembek (1723-1740). W czasie wojny o sukcesję polską poparł Stanisława Leszczyńskiego. Próbował być neutralny, głównie dla zachowania bezpieczeństwa mieszkańców dominium. W 1734r. nie udzielił pomocy wojskom konfederackim Sebastiana Mełdzyńskiego.

 

 

 

 

 

·     1697 Braniewo odwiedził Car Rosji Piotr I późniejszy zwycięzca Wielkiej Wojny Północnej.

X XII.1697 na krótko do Braniewa  wkraczają oddziały polskie i saskie.

·     1700-1715 wojna północna. Braniewo jest wielokrotnie zajmowane przez różne armie.

·     1701 przez Braniewo maszerują dwukrotnie oddziały saskie, najpierw do Inflant, a później w odwrocie po klęsce zadanej przez Szwedów.

·     1702-1706 w Polsce ma miejsce wojna domowa pomiędzy Stanisławem Leszczyńskim a Augustem II Mocnym

·     1702-1703 na okres jesieni i zimy ponownie wkraczają oddziały saskie.

·     1703 Braniewo zostaje zajęte przez oddziały brandenburskie.

·    27.12.1703 Braniewo zostaje zajęte przez 7000 Szwedów, a Brandenburczycy wymykają się inną bramą bez walki. Król Karol XII ma swoją siedzibę w Kamiennym Domu. Ma miejsce ponowne spustoszenie miasta, panuje głód i epidemia dżumy.

·    VI.1704 wymarsz szwedzkiego garnizonu, od tego momentu Braniewo jest miastem wolnym od stałych garnizonów co naraża miasto na najazdy różnych grup walczących stron.

·     1705-1709 pod miastem grasują różne oddziały szwedzkie, saskie, litewskie i polskie będąc utrapieniem mieszkańców Braniewa i okolic

·   4.05.1705 potyczka pod Braniewem oddziału polskiego Zygmunta Rybińskiego i szwedzkiego pod komendą Glasa Eckenblata. Polska grupa zostaje rozbita, a część wzięta do niewoli.

·      XI.1709 w wyniku klęski Karola XII pod Połtawą oddziały szwedzkie opuszczają Warmię, a do Braniewa wkracza saski oddział dragonów Böhmera.

·    1733-1735  wojna o sukcesję na tronie polskim między Augustem III Sasem i Stanisławem Leszczyńskim. W konflikt międzynarodowy zamieszana jest Warmia i Braniewo.

·    14.04.1734 wkroczył do Braniewa niewielki oddział rosyjski pod dowództwem kapitana Kasturina, który miał zabezpieczać transport artylerii i wojsk pod oblężony Gdańsk.

·    17.04.1734 podjęta przez polski oddział Sebastiana Mełdzyńskiego próba zdobycia Starego Miasta była bezskuteczna, natomiast ponownie zajęte zostało Nowe Miasto. Pod Braniewem oddział polski zostaje pokonany i wycofuje się do Ornety.

·    1735 na Warmię wkraczają ponownie oddziały rosyjskie. W Braniewie stacjonuje 500 żołnierzy pod dowództwem generała de Birona. Siły te dwukrotnie zwyciężają pod Braniewem wojska konfederatów polskich i litewskich, w jednej z potyczek biorą 100 jeńców.

·    1736 późnym latem już za panowania Augusta III Sasa, który zwyciężył w wojnie domowej, Rosjanie opuścili Braniewo. Miasto zostały bardzo dotknięte kosztami ich zakwaterowania i różnych kontrybucji.

·     1756-1762 podczas tzw. wojny siedmioletniej do Braniewa wkraczają oddziały brandenburskie i rosyjskie.

·     V.1761 wymarsz oddziałów rosyjskich z miasta

Oficerowie pruskiego 53 pułku piechoty w nieco późniejszym okresie tj. ok. 1806r. Jednak umundurowanie nie uległo większym zmianom od czasu służby w braniewskim garnizonie. Oficerowie 16 pułku piechoty (16 Infanterie-Regiment) generała Otto Friedricha von Dierecke Generał Franz Andreas Jacquier de Bernay von Favrat (1730-1804) – dowódca 53 pułku piechoty w latach 1786-1794. Francuz służący w armii pruskiej, w 1789r. odznaczony najwyższym pruskim orderem Pour le Mérite. Wraz z pułkiem wziął udział w wojnie przeciw Insurekcji Kościuszkowskiej. Berliński grobowiec generała Fridericha Otto von Diericke (1743-1819) – dowódcy pruskiego 16 pułku piechoty w latach 1799-1815 (od 1808 po reorganizacji armii pruskiej 5 pułku grenadierów Króla Fryderyka I). Diericke wyróżnił się w wojnie z Francją 1806-1807, m.in. w bitwie pod Pruską Iławą. Odznaczony Pour le Mérite i wieloma innymi orderami pruskimi i rosyjskimi.Sztandar pruskiego 16 pułku piechoty

 

 

 

 

 

1015.06.772 do Braniewa wkracza 5 kompanii pruskiej piechoty pod dowództwem niejakiego Brauna. Prusacy przy ratuszu wystawili odwach i wydawali różne nieuprawnione zarządzenia. Najprawdopodobniej było to rozpoznanie przed rozbiorem który miał nastąpić 3 miesiące później.

    1772 I rozbiór Polski. Decyzją władz pruskich następuje połączenie Starego i Nowego Miasta w jeden organizm miejski.

·  13.09.1772 do Braniewa w asyście 200 żołnierzy przybywa dwóch pruskich urzędników, którzy przekazują burmistrzowi patent króla Fryderyka II informujący o włączeniu Braniewa i Warmii do Królestwa Prus. 

·    1773 Braniewo staje się miastem garnizonowym, ziemia przynależna do zamku biskupiego przeznaczona zostaje na poligon wojskowy i taki stan trwa do roku 1830.

·    1773-1793 w Braniewie stacjonuje 53 pułk piechoty (53 Infanterie-Regiment)pod dowództwem płk Kacpara Fabiana von Luck. Dowódcami garnizonu są kolejno: Wilhelm Heinrich Goltz(1780), Wilhelm Schwerin(1784), Karl Raumer (1785),

·   VII.1778-V.1779 braniewski garnizon bierze udział w wojnie o sukcesję bawarską (Bayerischer Erbfolgekrieg) między Austrią a Prusami i Saksonią

·     1784r. przepływ ludzi między Starym a Nowym Miastem  jest nadzorowany przez pruskie wojsko, które obsadziło bramy miejskie.

·   1786 zapadła decyzja o rozbiórce wartowni i wzniesieniu nowych, przy czym „do dyspozycji” wojska  oddano górne partie odcinka muru obronnego od Bramy Górnej do Wieży Kleszej.

·     1786 Ewangelicka gmina cywilna i wojskowa zajmuje nowomiejski ratusz przebudowany na kościół.

·    7.04.-15.10.1790 braniewski 53 pułk piechoty uczestniczy w tzw. „marszu na Śląsk” (Marsch nach Schlesien), czyli wykonanej przez Prusy demonstracji siły wobec Austrii.

·    16.04.-15.07.1791 braniewski 53 pułk piechoty uczestniczy wakcji demonstracyjnej przeciw Rosji (Aufmarsch gegen Russland), w której Prusy współdziałają z Polską.

·     1791 w mieście stacjonuje depot-batalion 14 pułku piechoty

·     VI-XI.1794 udział 53 pułku piechoty w wojnie przeciw Polsce, czyli likwidacji Insurekcji Kościuszkowskie. 

10.02.1807 dotarło do Braniewa  600 zmarzniętych żołnierzy pod dowództwem generała  Antoine-Jean-Augustin-Henri Durosnel, który dowodził 4 brygadą lekkiej kawalerii. Brygada ta w bitwie pod Pruską Iławą  poniosła ciężkie straty, gdyż liczyła przed bitwą ok. 1100 żołnierzy, a do Braniewa dotarło ok. 600. Żołnierze cierpieli  bardzo z  zimna i  prawie bez wyjątku mieli odmrożenia. Francuzi obozowali przy rozpalanych na ulicach ogniskach, ale zachowywali się bardzo zdyscyplinowanie. W dniu 24.02.1807 na przedmieściach ma miejsce starcie francuskiego 2 pułku huzarów z pruskim 5 pułkiem huzarów dowodzonym przez mjr La Roche-Aymon. Potyczka przechodzi do legendy w obu formacjach, a 2 pułk huzarów istnieje do dziś w armii francuskiej, a jego 6 szwadron nosi nazwę Braunsberg.Płk Kirił Kazaczkowski dowódca rosyjskiego pułku muszkieterów kałuskich, który wyróznił sie odwagą i poniósł duże straty w bitwie o Braniewo w dniu 26.02.1807r.Obraz Zbigniewa Walczaka przedstawiający bitwe o Braniewo w dniu 26.02.1807Francuski generał Pierre Dupont zwycięzył w bitwie o Braniewo w dniu 26.02.1807 i do czerwca 1807 był dowódcą wojsk zajmujących miasto.Francuski generał Pierre Barrois wyróznił sie w bitwie o Braniewo w dniu 26.02.1807, następnie był komendantem placu podczas okupacji miasta.Francuski generał Armand Lebrun de La Houssaye dowodził lekka kawalerią w bitwie o Braniewo w dniu 26.02.1807.W bitwie o Braniewo w dniu 26.02.1807r. wyróżnił się jeden z najsłynniejszych pułków Wielkiej Armii - 9 pułk piechoty lekkiej Incomparable. Pobili Rosjan i Prusaków kolejno pod Zawierzem, Rudłowem i w Braniewie.

 

 

 

 

 

·     1796-1806 w Braniewie stacjonują pododdziały 16 pułku piechoty (16 Infanterie-Regiment) generała Otto Friedricha von Dierecke

·     X.1806-VI.1807 wojna Francji z Prusami i Rosją

·   1806 braniewski garnizon tj. 16 pułk piechoty wyrusza na wojnę, bierze udział w kilku bitwach, w tym m.in. pod Pruską Iławą w dniu 8.02.1807r. Następnie wchodzi w skład załogi Gdańska w dniach 10.03.-26.05.1807r.

·    23.01.1807 z miasta wycofuje się oddział pruski generała Roquette, a na krótko wkraczają oddziały francuskie żądając kontrybucji. Ze względu na zagrożenie odcięciem od sił głównych szybko wycofują się w kierunku na Pasłęk.

·     10.02.1807 do Braniewa dociera brygada lekkiej kawalerii generała Dursonela, która po kilku dniach cofa się do Elbląga.

·     23.02.1807 miasto zostaje zajęte przez pruska brygadę płk Maltzahna oraz batalion 2 pułku huzarów mjr La Roche-Aymon.

·   24.02.1807 na przedmieściach ma miejsce starcie francuskiego 2 pułku huzarów z pruskim 5 pułkiem huzarów. Potyczka przechodzi do legendy w obu formacjach. 2 pułk huzarów istnieje do dziś w armii francuskiej, a jego 6 szwadron nosi nazwę Braunsberg.

·   25.02.1807 miasto zostaje zajęte przez prusko - rosyjski „korpus” generała Plötza, oddziały rozmieszczone zostają w mieście i okolicznych wioskach.

·    26.02.1807  Bitwa o Braniewo. Na oddziały prusko-rosyjskie uderza wzmocniona dywizja generała Duponta, łącznie 4 pułki piechoty i 3 pułki kawalerii. Francuzi uderzają dwoma kolumnami początkowo na Zawierz i Stępień, a następnie na Braniewo. Prusacy ponoszą klęskę, cofając się przez Nowe Miasto, na Gronowo i Heiligenbeil. Straty sprzymierzonych ponad 800 zabitych i jeńców, natomiast francuskie 200 głównie rannych.

·     28.02.1807 generał Dupont rozkazuje spalić oba mosty na Pasłęce.   

·     3-5.03.1807 z rozkazu Napoleona ma miejsce ofensywa francuska, zajęte zostaje Nowe Miasto i na krótko Gronowo.

·     marzec-maj 1807 Francuzi w Nowym Mieście wykonują poważne prace fortyfikacyjne związane z budową umocnionego przyczółka na Pasłęce. Powstają dwa silne bastiony oraz linia okopów umocniona zasiekami, odbudowane są oba mosty, a w pracach uczestniczy kilkuset braniewian. W związku z budową fortyfikacji rozebrano 46 domów. Mniej poważne prace trwają też na Starym Mieście. Walki ustają ograniczając się jedynie do potyczek patroli.

·    5-8.06.1807 wznowienie walk i wymiana ognia wzdłuż linii Pasłęki, a następnie atak francuski z przyczółka w Nowym Mieście w kierunku Gronowa

·   12.06.1807 wymarsz dywizji Duponta pod Frydland, w Braniewie pozostaje oddział pułkownika Boudinhon w sile batalionu piechoty , szwadronu jazdy i 2 dział.

·     9.12.1807 wymarsz francuskiego garnizonu z Braniewa

    17.12.1807 do Braniewa powraca pruski 16 pułk piechoty.

·   1808-1815 16 pułku piechoty w ramach reformy armii pruskiej zostaje przemianowany na 5 Regiment Grenadierów Króla Fryderyka I (Grenadier-Regiment König Friedrich I Nr.5). Pododdziały tego pułku stacjonują w Braniewie i Kętrzynie do 1815r.  

    16.12.1809 z okazji powrotu króla Prus Fryderyka Wilhelma III do Berlina na runku Starego Miasta odbyła się defilada garnizonu.

·     1809-1817 w mieście stacjonują fizylierzy Księcia Henryka

·     1811 – zamek biskupi zostaje przeznaczony na cele szkolne

W dniu 12.06.1812r. Braniewo odwiedził Cesarz Francuzów Napoleon I Bonaparte. Obraz Zdzisława Walczaka.W styczniu 1813r. do Braniewa wkracza cofający się z Rosji X korpus francuski marszłaka Jacques Macdonaldaw 1813r. za cofającymi się Francuzami i Polakami do Braniewa wkraczają kozacy rosyjskiego pułkownika Fedora Rydygiera.Ilustracja przedstawiająca gimnazjum z 1835r. Tu również przez kilka dni odpoczywali polscy, niemieccy i francuscy żołnierze cofający się przez Braniewo w styczniu 1813r.

 

 

 

 

 

·  12.06.1812 przez Braniewo przejeżdża Cesarz Francuzów Napoleon. Zatrzymał się na krótko przy ratuszu, wysłuchał dzwonu rozbrzmiewającego z kościoła św. Katarzyny.

·      VI.1812 przemarsz armii francuskiej przez Braniewo rozpoczyna się II wojna polska z Rosją. Przez miasto maszeruje m.in. 7 niemiecko-polska dywizja tzw. dywizja gdańska. W skład dywizji wchodzą 3 polskie pułki, a dowódcą jest francuski generał Grandjean.

·   6-8.01.1813 do Braniewa docierają resztki X korpusu francuskiego marszałka Macdonalda, wraz z oddziałami polskimi z wspomnianej wcześniej 7 dywizji Grandjeana. Oddziały wypoczywają w mieście, przez jakiś czas rozpatrywana jest nawet obrona na linii Pasłęki, ostatecznie wycofują się do Gdańska.

·      9.01.1813 tuż za wycofującym się korpusem francuskim do Braniewa wkraczają owacyjnie witani rosyjscy kozacy generała Rydygiera.

·     1813 w Braniewie powstają oddziały samoobrony (Landwehr) i pospolitego ruszenia (Landsturm) - liczące łącznie kilkuset ochotników.

1817-1848 z przerwami w Braniewie stacjonuje batalion fizylierów ze składu 3. Infanterie-Regiment (2. Ostpreussisches) od nazwiska dowódcyznanego jako Prinz Heinrich

·     1820-1821w Braniewie stacjonuje batalion fizylierów z 1 Pułku Piechoty znanego później jako 1 Pułk Grenadierów Kronprinz (Grenadier-Regiment Kronprinz Nr. 1)

·   1827-1828 ponownie w Braniewie stacjonuje batalion fizylierów 1 Pułku Piechoty, w obu przypadkach dowodzony przez Herzoga Karla von Mecklenburg-Strelitz.

Sztandar 1 Wschodniopruskiego Pułku Grenadierów „Kronprinz” (księcia następcy tronu). Pułk stacjonował w Braniewie dwukrotnie tj. w latach 1820-1821 i 1827-1828.ok.1872 na Rynku Przedmiejskim wzniesiony zostaje pomnik ku czci żołnierzy braniewskiego batalionu  jegrów (Jäger-Bataillon Graf Yorck von Wartenburg Nr.1) poległych w wojnach prusko -austriackiej 1866 i prusko-francuskiej 1870-1871.Plansza pokazująca umundurowanie 1 batalionu jegrów w latach: 1773, 1809, 1835, 1845 i 1870 (dwa ostatnie w trakcie służby w Braniewie).Żołnierz 1 batalionu  jegrów (Jäger-Bataillon Graf Yorck von Wartenburg Nr.1) w roku 1890 i sztandar batalionu.

 

 

·   

 

 

   1848 w czasie Wiosny Ludów w Braniewie powstaje straż obywatelska licząca 800 ludzi, przybywa też oddział wojska. Straż bierze udział w likwidacji rewolty w Elblągu.

·    1848-1884 w Braniewie stacjonuje batalion jegrów przybyły z Kętrzyna (Jäger-Bataillon Nr. 1 później znanyJäger-Bataillon Graf Yorck von Wartenburg Nr.1), była to specjalna formacja strzelców wyborowych (umundurowany na zielono, oddział złożony z myśliwych, leśników, itp. a więc bardzo dobrych strzelców).

·     1866 1 batalion jegrów z Braniewa (Jäger-Bataillon Nr.1uczestniczy w wojnie Prus z Austrią w składzie 1 dywizji piechoty należącej do I Korpusu Armijnego. Bierze udział w walkach pod Trautenau, Königgrätzi Tobitschau.

·    1870-1871 braniewski batalion jegrów bierze udział w wojnie Prus z Francją uczestnicząc w kilkunastu bitwach i starciach, m.in. krwawej bitwie pod Colombey, a także pod Metz i Amiens.

72 14.08.1874 w 4-rocznicę bitwy pod Colombey na Rynku Przedmiejskim (dzisiejszym Pl. Piłsudskiego) wzniesiony zostaje pomnik ku czci żołnierzy poległych w wojnie prusko-francuskiej 1870-1871, w której uczestniczył braniewski batalion jegrów (Jäger-Bataillon Nr.1). Pomnik miał uczcić 96 braniewskich jegrów poległych w tej wojnie.

·     1874-1878 rozbiórka zamku biskupiego i wzniesienie całkiem nowych obiektów tzw. szkoły zamkowej.

·     1.04.1884 batalion jegrów z Braniewa zostaje przeniesiony do Olsztyna.

 

sztandar 3 Pułku Grenadierów Króla Fryderyka Wilhelma I Sztandar 148 pułku piechoty (Westpreußisches Infanterie-Regiment Nr.148)Przy ulicy Rodelshöfer Straße  (obecnie ul. Moniuszki) mieściły się wybudowane w 1898r. koszary obu braniewskich batalionów, a następnie Szkoła Dowodzenia Służby Pracy Rzeszy Reichsarbeitsdienst.

1915. Pacjenci i pielęgniarki jednego z braniewskich szpitali wojskowych 

 

 

 

 

·   1893-1912 w Braniewie stacjonuje batalion fizylierów z 3 Pułku Grenadierów Króla Fryderyka Wilhelma I (Füssillier-Bat. Grenadier-Regiment König Friedrich Wilhelm I Nr. 3). Batalion stacjonować będzie do roku 1912.

·     1898 wybudowanie koszar wojskowych na ul. Moniuszki

·   1914 w mieście w koszarach przy obecnej ul. Moniuszki stacjonuje III batalion Westpreußisches Infanterie-Regiment Nr.148 (pułk powstał 1897 w Szczecin)

·   1914 Wybuch I wojny światowej, powołanie ok. 350 uczniów gimnazjum do wojska. Ponad 3000 Braniewian zostało żołnierzami – czyli co czwarty mieszkaniec. Poległo co najmniej 300-400.

·     1914-18 w braniewskich koszarach przy ul. Moniuszki działa szpital wojskowy, w mieście funkcjonuje jeszcze parę innych lazaretów i szpitali.

·  1914-1918 braniewski batalion fizylierów z 3 Grenad. Rgmt. walczy w składzie 74 brygady piechoty, 41 dywizji i XX korpusu armijnego. Natomiast 3 batalion z 148 pułku piechoty walczy w składzie 2 brygady piechoty, 1 dywizji z I Korpusu Armijnego.

Żołnierze Wehrmachtu: w 1937 w koszarach braniewskich i 1939 podczas defilady ulicami miastaKoniec lat 30-tych XXw. Braniewskie koszary Wehrmachtu przy obecnej ulicy Sikorskiego.w dniu 22.10.1933 przy fosie odsłonięto pomnik ku czci poległych w I wojnie światowej mieszkańców Braniewa

 

 

 

 

·    1933 Hitler obejmuje władzę Niemczech. Narodowy-nacjonalistyczny socjalizm przynosi wiele niekorzystnych zmian także dla miasta Braniewa.

·   22.10.1933 przy fosie odsłonięty zostaje pomnik ku czci poległych w I wojnie światowej mieszkańców Braniewa. Projekt wykonał W. Weyrauch, a tablice i figury z brązu Georg Fugh z Pieniężna.

·    1935 Wprowadzenie obowiązku służby wojskowej spowodowało, że Braniewo staje się silnym miastem garnizonowym. Wzniesione w 1898 r. koszary przy ul. Moniuszki zmieniły swoje przeznaczenie i przemianowane zostały na szkołę dla przywódców służby pracy. Zbudowano nowe koszary przy szosie biegnącej do lasu miejskiego - ob. ul. Sikorskiego oraz przy ob. Al. Wojska Polskiego.

·     1936 w Braniewie stacjonują pododdziały Wehrmachtu z 25 pułku piechoty i 57 pułku artylerii ciężkiej ze składu 21 Dywizji Piechoty.

·     16.10.1944 w Braniewie powstaje pierwszy batalion Volkssturmu.

·     26-27.01.1945 do walki rusza braniewski oddział Volkssturmu.

Zdjęcie lotnicze z bombardowania Braniewa w dniu 20.02.1945Jedyne zdjęcie z walk w Braniewie. Wykonane 20 lub 21 marca 1945. Radzieckie haubice 122 mm ustawione na przyczółku mostu na obecnej ul. Gdańskiej strzelają w kierunku MłotecznaZdjęcie przedstawiające sowieckich żołnierzy w Braniewie w 1945r. po zakóńczeniu walk. Skrzyżowanie ulic Królewieckiej i Konarskiego.Braniewo zniszczone po działaniach wojennych w 1945r. Ulica Hozjusza na której stoją jeszcze kamienice. Prawdziwej zagłady Starego Miasto dokonały władze komunistyczne w latach 50-tych XXw. Cegły z tych budynków pojechały na odbudowę Warszawy.Braniewska szkoła zamkowa (wcześniej zamek biskupi). Spotkał ją podobny los jak całą zabudowę Starówki. Rozbiórka nastapiła w 1958r. Obecnie pozostała samotna Wieża Bramna - najstarszy, pochodzący z XIII wieku obiekt budowlany na Warmii.

 

 

 

 

 

·     1.02.1945 pierwsze naloty lotnictwa radzieckiego.

·     5.02.1945 ciężki nalot na miasto, następne mają miejsce w dniach 9, 15 i 20.02. oraz 7 i 18.03.1945r.

·     22.02.1945 władze niemieckie wydają rozkaz ewakuacji ludności cywilnej przez zamarznięty Zalew Wiślany.

·     13.03.1945 rusza ofensywa Armii Radzieckiej.

·     19.02.1945 oddziały niemieckie wycofują się z Braniewa w kierunku Heiligenbeil, niszcząc przedtem wieżę kościoła św. Katarzyny i most na ul. Długiej.

·     20.03.1945 Braniewo zostaje zajęte przez Armię Radziecką.

·     7.07.1945 radziecki dowódca garnizonu major Czernikow przekazuje miasto władzom polskim.

·     1945 powstaje 22 Komenda Odcinka Braniewo jako samodzielny pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza. W tym samym roku powstaje Rejonowa Komenda Uzupełnień.

·   1945 przy ul. Elbląskiej w Braniewie założony zostaje cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej, an którym spoczywa 31217 żołnierzy. Jest to największy cmentarz wojenny w Polsce i jeden z największych w Europie.

·     XII.1945 Braniewo zostaje opuszczone przez ostatnie oddziały radzieckie.

·     1948 na bazie 22 Odcinka WOP sformowano 3 Samodzielny Batalion Ochrony Pogranicza z 4 strażnicami

·     1949 z Elbląga do koszar przy ul. Sikorskiego trafia 55 Zmotoryzowany Pułk Piechoty (JW.3243)

·     1950 sformowany w Braniewie 19 Pułk Moździerzy (JW.2400), a 55 Zmotoryzowany Pułk Piechoty zostaje przemianowany na 55 Pułk Zmechanizowany (JW.3737). Rozpoczęto formowanie 63 Pułku Zmechanizowanego.

·     1950 3 Samodzielny Batalion Ochrony Pogranicza został przeformowany na 191 Batalion WOP

    1950 z Gdańska do Braniewa zostaje przeniesiona Wojskowa Orkiestra Garnizonowa. Zostaje rozformowana w 1996 roku.

·     1951 19 Pułk Moździerzy zostaje przeniesiony do Malborka

·     1952 w koszarach przy Al. W.P. sformowany zostaje 14 Pułk Artylerii Pancernej (JW.1763)

·     1952 w Braniewie powstaje Szkoła Podoficerska Łączności WOP

1955. Defilada transporterów BTR-152 z 55 Pułku ZmechanizowanegoW 1945r.przy ul. Elbląskiej w Braniewie założony zostaje cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej, na którym spoczywa 31217 żołnierzy. Jest to największy cmentarz wojenny w Polsce i jeden z największych w Europie. Zdjęcia z w 1978r. XXX-lecie zwycięstwa oraz 2015r. po wizycie gubernatora obwodu kaliningradzkiego.1966. Obchody 1000-lecia państwa polskiego w Braniewie

 

 

 

 

·     1955 14 Pułk Art. Panc. zostaje przeformowany na 30 Batalion Czołgów i Artylerii Panc. Rozformowano 63 Pułk Zmechanizowany.

·     1958 z Dziwnowa do Braniewa przeniesiony zostaje  41 Dywizjon Artylerii Haubic (JW.3510)

·     1958 na bazie 30 Bat. Czołgów i Artylerii Panc. sformowany zostaje 14 Pułk Czołgów Średnich (JW.1763);

·     1958 Szkoła Podoficerska Łączności WOP zostaje przeniesiona do Zgorzelca

·     1962 sformowany zostaje 57 Batalion Medyczny (JW.2880)

·     1965 Rejonowa Komenda Uzupełnień zostaje przeformowana w Powiatowy Sztab Wojskowy.

   1966 w całym kraju, w tym i w Braniewie obchodzone jest 1000-lecie państwa polskiego, czyli rocznica chrztu Polski.

·   1967 14 Pułk Czołgów Średnich zostaje przeformowany na 51 Kościerski Pułk Czołgów Średnich, a 55 Pułk Zmechanizowany zostaje przemianowany na 55 Elbląski Pułk Zmechanizowany.

·  1967 w koszarach przy ul. Moniuszki sformowany zostaje 12 Batalion Rozpoznania Radioelektronicznego podporządkowany Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego

·  1968 przez miasto przejeżdżają pojazdy Armii Radzieckiej spieszące z „bratnią” pomocą dla zagrożonej kontrrewolucją Czechosłowacji. Widziano też przelatujące samoloty i śmigłowce.

W latach 1970-1987 w Braniewie przy ul. Sikorskiego działał 4 Okręgowy Ośrodek Specjalistów Służby Czołgowej - JW.2185. Pamiątką po jednostce jest czołg-pomnik T-34 na Placu Grunwaldu z numerem bocznym 2185. Zdjęcie z 1975r. ze strony fotopolska.eu i współczesne.W latach 1950-1996 w Braniewie funkcjonowała Wojskowa Orkiestra Garnizonowa. Zdjęcie z 1989r. M.Amonowicz.Lata 80-te XXw.  zapewne do przysięgi ćwiczy słynny „cyrk”. Obok maszerujących żołnierzy pojazdy BWP-1, BRDM-2 i SKOT.

 

 

 

 

 

·    1970 przeformowano 41 Dywizjon Artylerii Haubic na 16 Pułk Artylerii. Sformowany zostaje 4 Okręgowy Ośrodek Specjalistów Służby Czołgowej (JW.2185)

·     1975 Powiatowy Sztab Wojskowy zostaje przeformowany w Wojskową Komendę Uzupełnień.

·     13.12.1981 wprowadzony zostaje stan wojenny na obszarze całego kraju. Na ulicach pojawiają się żołnierze LWP oraz patrole czołgów.

·     1982 57 Batalion Medyczny zostaje przeformowany na 57 Batalion Medyczny – Szpital Polowy

·     1984 do Koszalina zostaje przeniesiony 12 Batalion Rozpoznania Radioelektronicznego

·    1987 rozformowany zostaje 4 Okręgowy Ośrodek Specjalistów Służby Czołgowej (JW.2185), pamiątką po tym oddziale jest czołg-pomnik T-34 na Placu Grunwaldu.     

Odznaka pamiątkowa, emblemat i naszywka 9 Braniewskiej Brygady Kawalerii PancernejOdznaka pamiątkowa i plakietka 16 Pomorskiego Pułku ArtyleriiOdznaka pamiątkowa i emblemat 64 Pułku Zmechanizowanego im. Strzelców MurmańskichOdznaka pamiątkowa 55 Pułku ZmechanizowanegoOdznaka pamiątkowa 16 batalionu Medycznego.Pamiątkowa plakietka XII zmiany KFOR Kosowo, w której skład wchodzili żołnierze 9 Brygady9 Braniewska Brygada Kawalerii Pancernej im. Króla Stefana Batorego – współcześnie. Obecnie czołgi T-72 zostały zastąpione czołgami PT-91 Twardy. Zdjęcia archiwum 9BKPanc.

 

 

 

 

 

 

 

·   1990 przeformowano 51 Pułk Czołgów Średnich na 51 Pułk Zmechanizowany, a słynny „cyrk” tj. 55 Pułk Zmechanizowany na 55 Ośrodek Materiałowo-Techniczny. 28 Saski Pułk Czołgów Średnich zostaje przeniesiony do Braniewa i przemianowany na 27 Pułk Zmechanizowany im. Króla Stefana Batorego (JW.2198)

·      1992 51 Pułk Zmechanizowany przemianowany na 64 Pułk Zmechanizowany im. Strzelców Murmańskich

·      1992 16 Pułk Artylerii otrzymuje nazwę 16 Pomorski Pułk Artylerii

·   1994 27 Pułk Zmechanizowany zostaje przemianowany na 9 Brygadę Kawalerii Pancernej, zostają rozformowane 64 Pułk Zmechanizowany im. Strzelców Murmańskich i 55 Ośrodek Materiałowo-Techniczny.

·     27.09.1995  9 Brygada Kawalerii Pancernej otrzymała sztandar wojskowy od Prezydenta RP

·     1996 57 Batalion Medyczny – Szpital Polowy zostaje przeformowany na 16Batalion Medyczny (JW.3450)

·     2001 16 Batalion Medyczny (JW.3450) zostaje przeniesiony do Elbląga

·     18.07.2004-1.02.2005 żołnierze 9 Brygady Kawalerii Pancernej uczestniczą w misji stabilizacyjnej NATO w Iraku w ramach III zmiany PKW Irak.

·     2005-2014 żołnierze 9 Brygady uczestniczą w misji ISAF w Afganistanie

·     IX.2007-III.2008 żołnierze 9 Brygady uczestniczą w misji pokojowej ONZ w Syrii w ramach XXVIII zmiany PKW UNDOF Syria

·     III-IX.2010 żołnierze 9 Brygady uczestniczą w misji pokojowej NATO w Kosowie w ramach XXII zmiany PKW KFOR Kosowo

·     2011 rozformowany zostaje w Braniewie 16 Pomorski Pułk Artylerii.

·      2014 9 Brygada otrzymuje miano Braniewska. Odtąd pełna nazwa brzmi 9 Braniewska Brygada Kawalerii Pancernej im. Króla Stefana Batorego.

 

 

 

 

.