KALENDARIUM MILITARNE HISTORII BRANIEWA

·    b_150_100_16777215_00_images_kalendarium_Hartknoch_1684.jpg Kalendarium przedstawia historię Braniewa od XIII wieku do czasów współczesnych ze szczególnym uwzględnieniem działań wojennych, historii jednostek i garnizonów, umocnień obronnych i różnych zagadnień związanych z wojskowością i obronnością. Ze względu na szeroki zakres tematu autor zwraca się z prośbą o przesyłanie uwag lub konkretnych propozycji w celu uzupełnienia artykułu.

 

·    Pierwszy biskup warmiński Anzelm (1250-1278), aby utrzymać biskupstwo musiła złamać opór Prusów. W 1261r. uciekł z Braniewa do Elbląga przed Warmami. Miasto i drewniany zamek zostało spalone. XIII- wieczny zamek drewniany. Tak mogło wyglądac Braniewo (w tym przypadku zamek w Czaplinku)Wódż Warmów Glapo zdobył i zniszczył Braniewo w 1261r. w czasie II powstania pruskiego.Rysunek B. Gembarzewskiego jest odtworzeniem figur wojowników pruskich z płaskorzeźb drzwi katedry gnieźnieńskiej z 2 połowy XII wieku. Szlachta pruska z okresu walk z Krzyżakami w XIII w. prezentował lepsze uzbrojenie i wyposażenie niż przeciętny wojownikRycerze krzyżaccy w połowie XIII wieku tj. w okresie walk z PrusamiZasadzka na oddział krzyżowców. Obraz  „Wesenberg 1268” przedstawia walkę zakonu liwońskiego z wojskami Nowogrodu. Autor Milek Jakubiec. Być może tak wyglądała walka 40 braniewian, którzy wpadli w zasadzkę Glappo w 1261r

 

 

 

 

   1240 na miejscu opanowanej staropruskiej osady Brusebergue Krzyżacy budują niewielki zamek nad rzeką Pasłęką jako bazę do dalszej ekspansji i punkt osadniczy.

·     1242 osada i zamek zostają zniszczone podczas I powstania pruskiego.

·     1250 ponowne osadzenie się kolonistów i odbudowa zamku przez Jakuba Fleminga.

·    1261 podczas II powstania pruskiego miasto i zamek zostają zaatakowane przez wodza Warmów Glappo. Po krótkiej i skutecznej obronie w zasadzce ginie 40 zbrojnych z załogi, co powoduje że obrońcy postanawiają opuścić Braniewo i uciec do Elbląga. Glappo doszczętnie niszczy podpaloną wcześniej przez obrońców osadę i zamek.

·     1273 początek ponownego założenia miasta powyżej, ale też po lewej stronie rzeki Pasłęki.

·     1277 miasto podczas kolejnego III powstania Prusów zostaje zniszczone i opuszczone.

·    1280 biskup Henryk Fleming rozpoczyna budowę murowanego zamku biskupiego położonego w południowej części miasta na wzniesieniu lewego brzegu i w zakolu rzeki Pasłęki.

·     1284 biskup Henryk Fleming nadaje Braniewu prawa miejskie wzorowane na prawie lubeckim.

·         1300 pierwsza wzmianka o otaczających miasto palisadach

·     koniec XIII wieku – budowa wału drewniano-ziemnego wokół miasta

·    początek XIV wieku - budowa murów obronnych wokół Starego Miasta, w tym kilkunastu baszt i 8 bram. Przekopanie wokół miasta fosy z wykorzystaniem starorzecza Pasłęki.

Braniewski zamek biskupi w swoim średniowiecznym kształcie według malarza z Braniewa Andrzeja Zielińskiego.Drugi biskup warmiński Henryk Fleming (1278-1300). Lokował Braniewo w 1284 r. na prawie lubeckim, ufundował kaplicę św. Andrzeja w wieży bramnej przy zamku biskupim.książę litewski Witenes w 1311 roku straszliwie złupił Warmię, w tym okolice Braniewa, jednak miasta nie odważył się atakować. W czasie powrotu z wyprawy wojsko Witenesa zostało rozbite przez Krzyżaków.Konrad V von Jungingen – wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego 1393-1407. W konflikcie Braniewa z biskupem Sorbomem stanął zdecydowanie po stronie biskupa wspierając go zbrojnie i wydając wyrok.Trzeci biskup warmiński Eberhard z Nysy (1301-1326) w roku 1342  lokował na prawym brzegu Pasłęki - Nowe Miasto Braniewo. W przyszłości miało to wywołać konflikt, ale do roku 1772 Braniewo było miastem podwójnym.Dziewiąty biskup warmiński Henryk Sorbom (1373-1401). Współpracował z Krzyżakami, a w 1396 skorzystał z pomocy krzyżackiej przy tłumieniu rewolty w Braniewie. Ilustracje Andrzeja Zielińskiego przedstawiają portret biskupa, atak mieszczan na zamek biskupi oraz scenę poddania się miasta przed biskupem.

 

 

 

 

 

·     1311 pod Braniewo docierają oddziały litewskie prowadzone przez księcia Witenesa, strasznie łupią okolicę, ale po dotarciu pod Braniewo Wietenes ogranicza się do obrzucenia wyzwiskami stojącego na murach III biskupa warmińskiego Eberharda z Nysy.

·    1320-1330 zamek biskupi jest stale rozbudowywany, m.in. rozbudowano budynki gospodarcze, zwiększono obronność założenia budując 3 narożne wieże i fosę od strony miasta. Zamek jest rozbudowywany etapami prawie do końca XIV w.

·    1342 Biskup Herman z Pragi zakłada na prawym brzegu Pasłęki samodzielne, konkurencyjne Nowe Miasto Braniewo. Nie ma ono murów obronnych tylko drewnianą palisadę i 2 wieże.

·   1364 w rajzie krzyżackiej na Litwę bierze udział 20 braniewian i 12 wystawionych przez miasto zaciężnych. Dowódcą braniewskiej grupy zbrojnej jest Ludiko Kleinsmit. Braniewianie biorą udział w zniszczeniu Wilna i nowego Kowna.

·         1393 pierwsza wzmianka o murach miejskich, które miały istnieć już od dłuższego czasu

·     1394-1398 Biskup Henryk Sorbom dokonuje połączenia Nowego i Starego Miasta. Mieszczanie staromiejscy szturmują i zdobywają zamek biskupi, niszcząc mury i wieże od strony miasta. Biskup Sorbom ucieka, ale wkrótce wraca na czele własnych i krzyżackich oddziałów, na widok których braniewianie kapitulują i błagają o łaskę. Sądzący spór Wielki Mistrz Konrad von Jungingen nakazuje mieszczanom odbudowę zniszczeń, a biskup odwołuje połączenie miast.

·   1403 zgodnie z postanowieniem rady miejskiej mobilizację  w mieście mieli przeprowadzić dwaj rajcy. Na wyprawy miał być wyznaczony dowódca spośród dwóch majdanów, a każdy z nich miał wystawić 30 rycerzy i grupę pieszych. Miasto dawało dowódcy konia i pensję.

chorągiew braniewskiego oddziału zdobyta przez wojska polskie w bitwie pod Grunwaldem w dniu 15.07.1410Ckorągiew braniewska pod Grunwaldem na gragmencie słynnego obrazu Jana Matejki.Dziesiąty biskup warmiński Henryk Wogelsang (1401-1415). W czasie wojny z zakonem zmuszony do wsparcia krzyżaków w bitwie pod Grunwaldem, prześladowany przez zakon za hołd złożony królowi Jagielle zmuszony do opuszczenia diecezji, gdzie powrócił dopiero po czterech latach.Dwunasty biskup warmiński Franciszek Kuhschmaltz (1424-1457). Przeprowadził warmiński synod diecezjalny, przeciwstawiał się obsadzaniu kanonii warmińskich duchownymi należącymi do zakonu. Popadł w wieloletni konflikt z Braniewem dążąc do ograniczenia przywilejów miasta, w efekcie miasto przystąpiło do Związku Pruskiego, a następnie do wojny w 1454r. 1455. Atak krzyżaków na Braniewo zajęte przez mieszczan w mieniu Króla Polski i Związku Pruskiego. Obraz Zdzisława Walczaka.Czternasty biskup warmiński Paweł Legendorf (1458-1467). Początkowo wspierał zakon krzyżacki, od 1464stanął po stronie polskiej. W 1466 Warmia została przyłączona do Polski. Jako jedyny biskup warmiński pochowany w Braniewie w kościele św. Katarzyny, pierwszej katedrze biskupstwa.Henryk VI Reuss von Plauen w 1455 próbował bezskutecznie zdobyć Braniewo, wielki mistrz zakonu krzyżackiego w latach 1469-1470.Piotr Dunin (1415-1484) był naczelnym dowódcą wojsk królewskich w wojnie trzynastoletniej. Jego talent taktyczny i konsekwencja, z jaką dążył do odcięcia zakonu od pozyskiwania posiłków z Niemiec, niewątpliwie przyczyniły się do zwycięstwa Polski. Triumfował w bitwie pod Świecinem (17.09.1462), zdobył Gniew i Chojnice. Był wodzem o dużym autorytecie, ale też człowiekiem bezwzględnym, twardą ręką, utrzymując dyscyplinę w swych oddziałach zaciężnych. W dniach 24-29.08.1462 wraz z Janem Skalskim oblegał bezskutecznie Braniewo.Jan Skalski, właściwie Jan z Valdštejnu i Małej Skały– czeski szlachcic z wybitnego rodu Valdsteinów mającego siedzibę koło Żelaznego Brodu w północnych Czechach. Dowódca czeskich zaciężnych w służbie polskiej podczas wojny trzynastoletniej 1454-1466. Odegrał znaczącą rolę podczas działań na Warmii, w Prusach Dolnych i na Zalewie Wiślanym. Na ilustracji czeski zaciężny z herbem rodu Valdstejnów na tarczy.

 

 

 

 

 

·    15.07.1410 w bitwie pod Grunwaldem po stronie Krzyżaków walczy licząca ok. 200 zbrojnych chorągiew miasta Braniewa. Zwycięscy Polacy zdobywają chorągiew braniewską i zawieszają ją w kościele krakowskim. Z uczestników wyprawy niewielu uchodzi z życiem.

·     1410 biskup Henryk Vogelsang i rajcy Braniewa składają hołd królowi Władysławowi II Jagielle

·   8.10.1414 podczas „wojny głodowej” w rejon Braniewa docierają wojska królewskie, lecz nie decydują się na obleganie i zdobycie miasta. Odchodzą następnie pod Brodnicę.

·         1432 pierwsza wzmianka o budowie drugiej zewnętrznej linii murów obronnych

·     21.02.1440 na zjeździe w Elblągu Stare Miastomiasto przystąpiło do Związku Pruskiego.

·    1454-1466 wojna „trzynastoletnia” między Polską i Zakonem Krzyżackim. Po stronie polskiej występuje Związek Pruski, w tym Braniewo, natomiast biskup warmiński wspiera Krzyżaków. 

·    po 6.02.1454 atak związkowców na zamek biskupi, który zostaje zdobyty i splądrowany. Zostaje zburzony mur od strony miasta. Odtąd Braniewo jest w rękach mieszczan i sił związkowych.  

·     15.02.1454 atak mieszczan braniewskich na zamek w Bałdze, komtur Henryk von Richtenberg poddał się bez walki.

·    11-12.12.1454 podczas rajdu krzyżackiego na płn. Warmię oddziały komtura von Plauena łupią Frombork i docierają pod mury Braniewa, lecz atakują tylko biedotę miejską i rabują bydło

·  10.04.1455 podczas kolejnego rajdu na Warmięoddziały krzyżackie von Plauena podejmują nieudaną próbę zdobycia Starego Miasta. Wobec oporu palą jedynie Nowe Miasto, którego mieszkańcy schronili się za murami Starego Miasta.Ginie ok. 30 mieszczan, a 20 zostaje wziętych do niewoli.

·        18/19.04.1455 atak grup Związku Pruskiego, w tym z Braniewa na Pieniężno, które zdobyto i do niewoli wzięto 60-osobową załogę, w tym 14 braci zakonnych z Walterem von Köckritzem. Wywołany pożar strawił całe miasto, które pozostanie opustoszałe do sierpnia 1457r.

1     01.07.1455 do Braniewa wkracza 150 zaciężnych czeskich pod wodzą Jana Skalskiego, odtąd stanowią załogę zamku i miasta.

·    13.07.1454 zgodnie z ustaleniami na zjeździe Związku Pruskiego w Grudziądzu - Braniewo musiało wystawić załogę 70 jeźdźców i 80 drabantów (strażnicy uzbrojeni w halabardy), a mieszkańcy mieli posiadać broń.

·    ·     1455-1461 udział braniewskich okrętów kaperskich wspartych zaciężnymi Skalskiego w działaniach na Zalewie Wiślanym przeciw żegludze krzyżackiej. 

·         27.07.1455 zajęcie Fromborka przez załogi Związku Pruskiego z Gdańska, które przejmuje Jan Skalski z Braniewa

·         VIII.1455 oddział krzyżacki z pod dowództwem  Siegfreda Flach von Schwarzenberg wyruszył na Braniewo, na oddział krzyżacki wypadło 60 zagranicznych drabantów z dobrym uzbrojeniem i zabili ich 20

·         V.1456 zorganizowano z Braniewa wypad oddziału czesko-braniewskiego do Świętomiejsca, gdzie zrabowano i uprowadzono bydło

·         7.07.1456 załoga Świętomiejsca wyruszyła na kolejną wyprawę pod Braniewo, niszcząc uprawy i rabując bydło. Braniewianie zorganizowali wypad, który zakończył się tragicznie, gdyż stracili 30 zabitych, natomiast 77 w tym 45 obywateli Krzyżacy wzięli do niewoli.

·         VII.1456 podczas przeprawy przez Pasłękę odbito 50 krzyżackich wozów idących z łupami z grabieży w Tolkmicku (22.07.1456). W tej zasadzce na oddział dowódcy załogi z Heiligenbeil, którym był Vollel Roder braniewianie zdobyli 500 koni i wzięli 80 jeńców. 

·         VII.1457 statki elbląskie i braniewskie obsadzone przez zaciężnych Jana Skalskiego, rabują zwierzęta gospodarskie w pobliżu Bałgi, a następnie stoczyli zwycięską potyczkę z 8 statkami z Bałgi i Świętomiejsca, biorąc do niewoli Siegfrieda Flacha, osadzonego niedawno na zamku bałgijskim komtura. W tej walce miano wziąć 39 zaciężnych do niewoli, a w zatopionej łodzi zginąć miło kolejnych 40 zbrojnych.   

·         IX.1457 braniewski oddział dołączył do sił  polskich Ottona Machwica, który na czele 1500 zbrojnych ruszył na oblegany przez Plauena i broniony przez PolakówSępopol. W dniu 14.09.1457 pod Kinkajmami oddział ten został rozbity przez wojska Plauena w sile ok. 1400 zbrojnych. Ranny Machwic oraz 350 konnych, w tym również część braniewian dostali się do krzyżackiej niewoli.

·         IV.1458 okręty braniewskie i elbląskie patrolujące Zalew w osłonie  własnych statków kupieckich, napotkały flotę krzyżacką z Królewca, Kłajpedy i Fischausen oraz Duńczyków i Liwów . Straty w walce poniosły obie strony, w tym zginęło 4 braniewian, ale statki krzyżackie zostały przechwycone.

·         25.04.1458 braniewianie i elblążanie starli się z Krzyżakami na Mierzei Wiślanej. W walce wzięto 90 jeńców, związkowcy sami stracili 16 ludzi.

·         VII-VII.1460 na Zalewie operuje licząca 24 okręty z Gdańska, Elbląga i Braniewa z zaciężnymi Jana Skalskiego, której celem było odciągnięcie wojsk krzyżackich spod oblężonej Welawy (polska załoga skapitulowała w dniu 27.10.1460). Wysadzone desanty na brzegach Zalewu spustoszyły i spaliły 7 wsi, 5 majątków ziemskich i 2 młyny oraz przyniosły bogate łupy. Stoczono też walki z załogami Bałgi i Świętomiejsca.

·         X.1460 podczas wypadu oddziału braniewsko-elbląskiego na Heiligenbeil związkowcy w walce z załogą ponieśli ciężkie straty. Zwycięstwo odnieśli komtur z Bałgi i rycerz krzyżacki Walter von Kökeritz, a w walce miał zginąć po stronie związkowej Mikołaj Skalski brat Jana Skalskiego.

·         VIII.1461 kolejna kombinowana operacja wodno-lądowa 10 okrętów elbląskich i braniewskich z zaciężnymi Jana Skalskiego. Dokonano desantu na wybrzeża Sambii, ale nie odciągnięto wojsk krzyżackich od oblężonego Sępopola.

·   10/11.09.1461 pod nieobecność Skalskiego mieszczanie atakują czeską załogę, opanowują zamek i oddają miasto biskupowi Pawłowi Legendorfowi. Powodem jest co raz większa uciążliwość czeskiej załogi oraz ataki odwetowe Krzyżaków za działania kaperskie Czechów i Braniewian. W walce ginie 10 Czechów, a ok. 100 wzięto do niewoli, mieszkańcy stracili też 14 pruskich knechtów w służbie czeskiej. Do końca wojny miasto jest obsadzone przez siły biskupa sprzymierzonego z Krzyżakami, choć ostatecznie biskup Legendorf opowiada się po stronie polskiej.

·         15.09.1461 do Braniewa przybywa uroczyście witany biskup warmiński Paweł Legendorf

·   18.09.-5.10.1461 mieszczanie braniewscy prowadzani przez biskupa Legendorfa oblegają Frombork, gdzie klęskę zadaje im Jan Skalski i w odwecie pustoszy okolicę. W krwawej walce miało zginąć 140 poddanych biskupa, a kolejnych 160 poniosło okrutną śmierć, spalonych żywcem w kościele parafialnym, ponadto 100 miało dostać się do niewoli.

·    29/30.11.1461 nocą Jan Skalski wsparty przez załogi z Pasłęka i Ornety (łącznie 600 ludzi) bezskutecznie próbuje zdobyć Braniewo. W walce tej sam zostaje ranny,wielu napastników ginie, w tym Jan Nosal dowódca orneckiej załogi. Braniewianie biorą też 50 jeńców.

·     15.07.-19.08.1462 nieudane oblężenie liczących 3 tysiące zbrojnych sił braniewskich, biskupich i zakonnych na Frombork.

·     24-29.08.1462 oblężenie Braniewa przez połączone siły Piotra Dunina i Jana Skalskiego. Spalone zostaje Nowe Miasto.

·         15.10.1463 w wielkiej bitwie wodnej na Zalewie Wiślanym po stronie krzyżackiej biorą udział posiłki braniewskie pod przymusem wysłane przez biskupa Legendorfa. Całkowita klęska floty krzyżackiej w starciu z walczącą po stronie Polski flotą gdańsko-elbląską.

·         VI.1465 atak zaciężnych elbląskich na przedmieścia Starego Miasta. Braniewianie chcąc ratować zagrożoną własność ruszyli na wroga, ale ponieśli dotkliwą porażkę tracąc 9 zabitych i 5 rannych.

   ·    19.10.1466 W wyniku drugiego pokoju toruńskiego Zakon musiał oddać Prusy Wschodnie Polsce. Braniewo przechodzi w posiadanie Korony, w ramach której samodzielność Warmii zostaje bardzo ograniczona.

·         23.07.1467 na zamku biskupim umiera biskup Paweł Legendorf i zostaje pochowany w kościele św. Katarzyny przed ołtarzem. Nie wyklucza się, że mógł zostać otruty przez Krzyżaków za przejście na stronę polską. Jest jedynym biskupem warmińskim, który spoczął w Braniewie.

·   16/17.09.1470 przy pomocy zbuntowanych mieszczan Braniewo zajmuje nieuznawany przez króla Kazimierza Jagiellończyka biskup Michał Tungen. Spiskowcy jednak zamku nie zdobywają, gdyż polska załoga dowodzona przez Jan Bażyńskiego obroniła się.

·     VI.1478 zamek i miasto zajmują wojska krzyżackie wspierające biskupa Tungena. Wybucha „wojna klesza”.

·    20.10.-19.11. 1478 blisko miesięczne oblężenie zajętego przez Krzyżaków Braniewa podczas„wojny kleszej”przez wojska polskie nie daje rezultatu dzięki potężnym obwarowaniom i panującemu głodowi wśród oblegających. Okręty gdańskie i elbląskie blokują ujście Pasłęki uniemożliwiając handel. Polacy dowodzeni przez burgrabiego krakowskiego Jana Białego  palą przedmieścia i Nowe Miasto, a następnie odstępują.

·         1497 na wieść, że biskup Watzenrode chce zaatakować Braniewo mieszczanie wystawiają posterunki i zajmują zamek biskupi. Pogłoska okazała się nie potwierdzoną plotką

·         26.09.1498 przez Braniewo wraz z 600 zbrojnymi przejeżdża Fryderyk Saski – 36. Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego. Wywołało to w mieście wielkie obawy przed kolejną wojną.

 Niemiecki rycerz z okresu 1430-1440.Piętnasty biskup warmiński Mikołaj Tungen 1467-1489. Kwestia jago wyboru wywołała konflikt z królem Polski Kazimierzem Jagiellończykiem i wojnę „popią”. Ostatecznie złożył hołd i został zatwierdzony przez króla. W konflikt po stronie króla „zamieszane” było mocno Braniewo.W dniu 1.01.1520r. śmiałym wypadem z zaskoczenia Braniewo zajął W.M. Albrecht HohenzollernOsiemnasty biskup warmiński Maurycy Ferber (1523-1537). Za jego rządów Krzyżacy oddali Braniewo w 1525r. Podjął walkę z szerzącym się luteranizmem w diecezji. W Braniewie jest członkiem królewskiej komisji i wówczas wprowadzono  tzw. Statuty Zygmunta. Dwudziesty pierwszy biskup warmiński  Stanisław Hozjusz (1551-1569). W 1565 sprowadził do Braniewa jezuitów, którzy zorganizowali kolegium i seminarium duchowne. Pobyt jezuitów w Braniewie był „solą w oku” reformatorów,  co spowodowało ich czasowe wypędzenie w 1577 i 1626 r. Otrzymał tytuł kardynała.Dwudziesty drugi biskup warmiński  Marcin Kromer (1569-1589). Sekretarz królewski Zygmunta Augusta, zlecił wykonanie pierwszej mapy Warmii. W 1577 roku w czasie konfliktu króla polskiego Stefana Batorego z Gdańskiem, musiał się mocno tłumaczyć rozgniewanemu monarsze za postawę Warmii, w tym Braniewa wobec desantu gdańsko-duńskiego.Landsknecht lub lancknecht – żołnierz zaciężnych formacji piechoty z końca XV i z XVI wieku. Oddziały landsknechtów wywodziły się z krajów niemieckojęzycznych. Jednostką organizacyjną landsknechtów był regiment liczący od 10 do 16 kompanii w sile 400 ludzi każda; te dzieliły się na roty, a one z kolei na dziesiątki. Landsknechci zbrojni byli w kusze (później rusznice), piki, halabardy i miecze. Wyróżniali się ekstrawaganckimi, jaskrawymi strojami: wamsy, pludry, kapelusze z szerokimi rondami zdobione piórami (czerwonymi bądź białymi) lub wysokie podobne do cylindrów, jedwabne pończochy, skórzane trzewiki z klamrą pośrodku stopy. Landsknechci słynęli z odwagi i męstwa, ale też z okrucieństwa i bezwzględności. Mieli zwyczaj rekompensować sobie nieregularność wypłacanego żołdu rabunkami i gwałtami na miejscowej ludności. Pojawili się również w Braniewie w XV/XVIw.Tak mogło wyglądać oblężenie Braniewa podczas wojny popiej 1478-1479 lub pruskiej 1520-1525. Obraz autorstwa Jarosława Stankowskiego przedstawia oblężenie Świebodzina przez wojska węgierskie w 1489r.

 

 

 

 

 

·  ·         29/30.08.1517 napad ok. 100 konnych Krzyżaków na przedmieścia Braniewa, powoduje spalenie ok. 50 spichrzy, stodół i domów. 

1.  1.01.1520 Braniewo zostaje z zaskoczenia zajęte przez wielkiego mistrza Albrechta von Hohenzollerna, ze względu na swoje znaczenie strategiczne.  Albrecht zmusza rajców do złożenia przysięgi wierności. Miasto zostaje dodatkowo ufortyfikowane oraz zasilone artylerią i wojskiem.

·     3.01.1520 krzyżacka załoga Braniewa zostaje wzmocniona o 500 ludzi i artylerię, a dowódcą zostaje Fryderyk von Heydeck.

·     1520 w skład załogi Pasłęka wchodziło 50 mieszczan braniewskich, a w marcu 1520r. zostali oni zluzowani przez kolejny oddział liczący 130 braniewian.

·   13-28.02.1520 polskie oddziały w sile 1 tys. ludzi  podeszły pod mury Braniewa, ale po spaleniu przedmieścia i Nowego Miasta oraz złupieniu okolicy, odchodzą na Frombork. Polacy dość szybko powracają, ale nie podejmują oblężenia, lecz przebywają  w okolicy dalej łupiąc pobliskie wsie. Następnie odchodzą w kierunku Pieniężna.

·     14.04.1520 atak polskiej jazdy w sile 200  ludzi  na Nowe Miasto, starcie Krzyżaków z Tatarami.

·     7-8.05.1520 ponowny atak oddziałów polskich na Nowe Miasto, które pierwszego dnia zostaje obronione przez wypad załogi Starego Miasta, ale zostaje zdobyte i spalone mimo znacznego oporu załogi ze Starego Miasta. Ginie ok. 100 krzyżackich knechtów i wielu mieszkańców. Pod miastem pozostaje polski oddział Jakuba Sęcygniewskiego z zadaniem pilnowania załogi i odcięcia jej od Królewca. 

·     7.07.1520 po nieudanej wyprawie na Królewiec, w drodze powrotnej wojska polskie dotarły pod miasto i rozpoczęły oblężenie.Oblężeniem dowodzi hetman Mikołaj Firlej, a obroną krzyżacką Fryderyk von Heydeck.

·    10-12.07.1520 ostrzał artyleryjski miasta przez Polaków prowadzony jest chaotycznie i nie zagraża murom, natomiast uszkodzono sporo dachów kamienic i udało się zniszczyć punkt obserwacyjny na wieży kościoła św. Katarzyny.

·     14.07.1520 zwycięski wypad krzyżackiej załogi na wojska polskie. Zaskoczeni Polacy tracą 120 ludzi,  w tym 2 rotmistrzów i 13 sztandarów. Ostatecznie Krzyżacy wycofują się do miasta, a sztandary wywieszają na wieży kościoła św. Katarzyny.

·     VII. 1520 do miasta Pasłęką docierają posiłki w sile 400-500 ludzi pod dowództwem Henryka von Doeberitz.

·     7.07.-3.10.1520 oblężenie Braniewa prowadzą kolejno hetmani Mikołaj Firlej i Janusz Świerczowski. Mimo ogromnej przewagi liczebnej 6-8 tys. Polaków przeciw 500 krzyżakom, świetnie ufortyfikowane miasto znosi ataki. Krzyżacy urządzają „wycieczki” na oblegających, a dowodzenie jest nieudolne. Ostatecznie brak ciężkiej artylerii oraz jesienne opady powodują, że Polacy odchodzą.

·         10.09.1520 dowództwo nad oblężeniem przejmuje kasztelan biecki Janusz Świerczowski

·    1523 W Braniewie rozpoczyna się reformacja. W następnych latach w mieście rozpoczęła się rewolta, której uczestnicy występują przeciwko gromadzeniu kosztowności w Kościele i w klasztorze.

·     IV.1525 miasto i zamek po hołdzie pruskim opuszcza załoga krzyżacka.

·     3.06.1525 do Braniewa wkracza polska załoga, co na jakiś czas ostudziło reformacyjną rewoltę.

·    VI.1526 poparcie króla Zygmunta Starego uzyskuje biskup Mauritius Ferber, próbujący zatrzymać reformację. Wprowadzono  tzw. Statuty Zygmunta. Wraz z królewskimi komisarzami do miasta wkraczają oddziały polskie.  

·   1565 Hozjusz sprowadza jezuitów do Braniewa i osiedla ich w opuszczonym klasztorze franciszkanów. Ich obecność w mieście nie jeden raz będzie przyczyną ataków na miasto początkowo Duńczyków,  a następnie Szwedów.

·    13-17.09.1577 podczas konfliktu króla Stefana Batorego z Gdańskiem w Nowej Pasłęce lądują oddziały gdańsko-duńskie i zagrażają rajcom braniewskim zniszczeniem miasta. Zupełnie nie przygotowani do walki Braniewianie zobowiązują się do wypłacenia kontrybucji, oddania 6 łodzi oraz wypędzenia jezuitów. Postawa miasta wywołała gniew króla Stefana Batorego.

·   1587 w czasie bezkrólewia po śmierci Batorego biskup Kromer zarządził mobilizację. Komornictwo braniewskie dostarczało 14 konnych i 11 pieszych. Obywatele miejscy Braniewa musieli posiadać regulaminową broń i być w gotowości do obrony miasta.

·   1610 Stare Miasto miało 265 mężczyzn zobowiązanych do służby wojskowej podzielonych na 5 ordynków i na mniejsze kohorty po 10-12 zbrojnych. Do obrony murów przeznaczono 4 ordynki, a do ratusza 1. Ordynki mogły być powiększone o czeladników, robotników i członków cechów.

·     1613 Braniewo w obawie przed polskimi konfederatami wynajęło do służby 60 muszkieterów.  

Król szwedzki Gustaw II Adolf w dniu 10.07.1626r. zdobył i straszliwie złupił BraniewoNazywany największym burmistrzem w dziejach Braniewa Szymon Wichmann jako jeden znielicznych stawił opór Szwedom.Szwedzki marszałek Dietrich von Falckenberg dowodził bezpśrednim atakiem na Braniewo w dniu 10.06.1626. następnego dnia odebrał klucze do miasta od burmistrza.Pułkownik Stanisław Rewera Potocki walczył na Warmii, a w czerwcu 1627r. usiłował zdobyć BraniewoW 1636r. z kilkudniowa wizytą w mieście przebywał król Władysław IV, nadał herb miastu, przywileje rajcom oraz podarował 6 armat.1635. Miedzioryt wykonał Paul Stertzell, a rycinę wydał Condradt Götke. Tytuł w lewym górnym rogu przedzielony herbem Szwecji: „Vera Delineatio Veteris Civitatis Braunsbergk Epatus Varmien in Pru∫sia Metropolis. pro ut A.D. 1635 nomine Regis Regniq3 Suecie, ipsam Gnebernante Nobili ac Strenuo Colonello ac Do Andrea Koβkull in odenƒors ve munitionib9 ac propugnaculis adornata”. Pułkownik Andrea Koßkull to dowódca szwedzkiego garnizonu w Braniewie, który w dniu 3.10.1635r odda klucze do miasta i zamku dowódcy polskiego oddziału.  W lewym dolnym rogu kartusz z dedykacją dla posłów szwedzkich podpisany przez Pawła Stertzla. Wśród nazwisk: marszałek polny Herman Wrangel- zleceniodawca budowy fortyfikacji wokół Braniewa.Podczas okupacji szwedzkiej (1626-1635) w Braniewie w okresie czerwiec 1629- czerwiec 1630 stacjonowała dość egzotyczna jednostka, mianowicie szkocki regiment pieszy McKay w służbie króla Szwecji. Była to jednostka będąca istną mozaiką narodowościową. Przykładowo ze składu kompanii kapitana Daniela Bulliona liczącej 128 żołnierzy i oficerów ustalono pochodzenie 87 spośród nich. Było tam: 2 Szkotów, 22 Duńczyków, 4 Norwegów, 3 Szwedów, 10 Francuzów, 1 mieszkaniec Wrocławia, 1 Gdańszczanin, 1 mieszkaniec Braniewa, 1 Czech, 2 Bawarów, 1 z Palatynatu, 2 Hessów, 2 Westfalczyków, 8 z Brunszwiku i Dolnej Saksonii, 8 z Meklemburgii, 1 mieszkaniec Wołogoszczy, 8 Sasów, 8 Brandenburczyków i 2 mieszkańców Harzu. W innej kompanii było już bardziej „szkocko”, bowiem kompania podpułkownika Roberta Munro składała się z: 47 Szkotów, 7 Niemców, 5 Anglików i 6 Duńczyków.Polski piechur z okresu wojen polsko-szwedzkich w I. poł. XVII w. Szwedzki piechur z okresu wojen polsko-szwedzkich w I. poł. XVII w.

 

 

 

 

 

 

 

·    

    1626-1635 wojna polsko-szwedzka. Okupacja Braniewa przez Szwedów.

·    VI.-VII.1626-przygotowania do wojny ze Szwecją. Powołanie i szkolenie mieszczan, zakup muszkietów i prochu, zgromadzenie prowiantu na 2-3 miesiące itp. Na kapitana oddziałów miejskich wyznaczono Mathiasa Thiel z Nowego Miasta. Łącznie było to 500 mieszczan i najemników. Na pomoc przybywa ok. 500 polskich żołnierzy kapitanów Zeridongo, Butlera, Siatańskiego i Fordy.

·    10-11.07.1626 pod Braniewo nadciągnęły wojska króla Gustawa Adolfa, które wylądowały w Nowej Pasłęce w sile 4 tys. żołnierzy. W walkach na przedmieściach wykazał się największy burmistrz Braniewa Simon Wichmann (1581-1638), który zostaje ranny w walce. Spalone zostaje przedmieście Koźlin. Ostatecznie mające ok. 1000 obrońców  i 15 dział  miasto poddaje się królowi szwedzkiemu, następuje rabunek mieszkańców i skarbów miasta, w tym biblioteki Collegium Hosianum.

·      VII. 1626 – w mieście na stałe pozostaje szwedzki garnizon liczący początkowo 500 żołnierzy. Dowódcą garnizonu jest płk Andreas Erichson.

·    XI-XII.1626- z zajętej przez Polaków Ornety wysyłane są podjazdy w kierunku m.in. Braniewa, w połowie grudnia 1626r. Polacy atakują i zdobywają szwedzki konwój liczący 14 wozów z zaopatrzeniem.

·    1626/1627 zimą dawało się odczuć zubożenie miasta, które musiało żywić i kwaterować 3 kompanie fińskich rajtarów pod ppłk Zachariasem Pauli i 5 kompanii piechoty fińskiej pod płk von Nessa.

·   10/11.06.1627 dzięki pomocy mieszczan braniewskich potajemnie grupa 15 żołnierzy polskich przedostaje się do miasta podkopem do domu Andreasa Meissnera, lecz prawdopodobnie wskutek nieostrożności, zostają oni przedwcześnie zauważeni i zaatakowani. Polacy toczą nierówny bój i próba zdobycia Braniewa przez zaskoczenie jest nieudana. Trzech mieszczan zostaje w okrutny sposób straconych przez Szwedów.

·      11-20.06.1627 obleganie miasta przez wojsko polskie płk Stanisława Rewery Potockiego.

·   21.06.1627 po starciu na terenie Nowego Miasta z oddziałami Gustawa Adolfa Polacy wycofują się do Ornety, pozostawiając duże zapasy furażu i 2 armaty. Szwedzi ruszają za polskimi oddziałami, ale już 29.06.1627 zawracają do Braniewa.

·     29.06.1627 Król Gustaw Adolf opuszcza Braniewo na małym jachcie, a jego żołnierze wywołują duży pożar na Nowym Mieście, gdzie spłonęło 7 stodół ze 100 końmi i wyposażeniem należącym do 6 szwadronów.

·      1629 rozejm polsko-szwedzki w Starym Targu nie przerywa szwedzkiej okupacji Braniewa.

·     VI.1629-VI.1630 w skład szwedzkiego garnizonu Braniewa wchodzi liczący ok. 1000 żołnierzy szkocki regiment piechoty MacKay (MacKay’s Regiment of Foote)

1   1632 biskup ustanawia stałą straż na zamku ubraną w czerwone surduty

·    1633-1635 Szwedzi pod rozkazami feldmarszałka Hermana Wrangla budują wokół miasta potężne fortyfikacje ziemne. Obraz tych prac przedstawia plan Pawła Stertzla z 1635r.

·   3.10.1635 po podpisaniu rozejmu w Sztumskiej Wsi Braniewo zostaje uroczyście na zamku biskupim przekazane Polakom przez Szwedów. Dowódca szwedzki Andrzej Koszkull na dziedzińcu zamkowym wręczył klucze do miasta dowódcy oddziału polskiego Reinholdowi von Rosen, a ten oddał je burmistrzowi Szymonowi Wichmannowi.

·     15-18.02.1636 z wizytą Braniewie przebywał król Polski Władysław IV, który wśród licznych zaszczytów przekazuje miastu 6 dział w miejsce zrabowanych przez Szwedów.

·      V.1638 umiera największy burmistrz w dziejach miasta Szymon Wichmann, obrońca Braniewa przed Szwedami. Zostaje pochowany z honorami w kościele św. Katarzyny.    

Wielki Elektor Fryderyk Wilhelm był lennikiem Korony, ale lawirował między Polską i Szwecją, a jego wojska w latach 1655-1663 okupowały Braniewo. Miał powiedzieć: Warmia bez Braniewa jest jak  ciało bez duszy. Dwudziesty dziewiąty biskup warmiński Wacław Leszczyński (1644-1658). Był gorliwym zarządcą diecezji, dbał o szkoły jezuickie, udzielał stypendiów, konserwował zamki biskupie. Późniejszy arcybiskup gnieźnieński od 1658 i prymas Polski. W czasie wojny 1655-1660 dość naiwnie dał się ograć Wielkiemu Elektorowi i odstąpił Braniewo Brandenburczykom. Okupacja trwała ponad 8 lat. Żołnierze brandenburscy okupowali Braniewo w latach 1656-1663Wkroczenie Szwedów do Rzeczypospolotej. tak to mogło wyglądać, scena z filmu Trzydziesty biskup warmiński Jan Stefan Wydżga (1659-1679). Jako biskup warmiński współpracował z królem Janem III Sobieskim,  który mianował go w 1675 podkanclerzym, a dwa lata później Kanclerzem wielkim koronnym. Późniejszy arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski. W 1663r. po mistrzowsku rozegrał „partię” z wielkim elektorem odzyskując Braniewo.Dragoni brandenburscy z 1646r., a więc krótko przed „przybyciem do Braniewa.  

 

 

 

 

·     1655 w Braniewie trwają przygotowania do wojny, min. musztra straży, remont murów i zasypanie części szwedzkich szańców. Biskup przysyła na zamek 60 żołnierzy,  natomiast stała załoga liczyła 10 żołnierzy.

·         IX.1655 na Warmię wkraczają oddziały brandenburskie. Wbrew umowie ze Szwedami przez Braniewo „przewijają się kolejno” oddziały von Waldecka, von Kreutza i von Kalksteina – wszystkie żądają prowiantu i alkoholu

·         18.10.1655 na Starym Mieście pozostaje „tylko” oddział dragonów, rajtarzy piechota stali w Podgórzu, Stępniu i Garbinie

·     12.11.1655 układ w Ryńsku pomiędzy elektorem brandenburskim a stanami pruskimi przewiduje wkroczenia do Braniewa wojsk brandenburskich w sile 100 rajtarów i 100 piechurów do zakończenia wojny, a zamek miał być wolny od zakwaterowania wojska.

·       XI.1655 wojska szwedzkie zbliżały się do Warmii, a stosunkowo silne wojska brandenburskie wbrew zobowiązaniom i w zasadzie bez walki, bo tylko po kilku nieznacznych potyczkach, wycofały się do Królewca.

·   3.12.1655 do Braniewa za zgodą króla polskiego wkraczają 3 kompanie liczące 200 żołnierzy brandenburskich pod dowództwem płk Kuriera z regimentu von Siegberga. Uciążliwa okupacja Brandenburgii potrwa do 1663r.

·         10.01.1656 elektor zwiększył na Starym Mieście garnizon do 3 kompanii rajtarów, 3 kompanii piechoty i 1 kompanii dragonów. W Nowym Mieście i na przedmieściach zakwaterował pułk płk Wallenroda

·   ·  1.02.1656  mimo zobowiązań do  miasta wkraczają pododdziały regimentu pieszego Eulenburgapod dowództwem kpt. Stössel.Dowódcą tego powstałego w 1655 pułku jest Jonas Casimir von Eulenburg, oddział jak Infanterie-Regiment Nr. 5 będzie istniał w armii pruskiej do 1806r.

 

.·    7.02.1656 komisja elektorska zajmuje zamek biskupi, a urzędujący w nim wójt krajowy Albrecht von Seegut Stanisławski, musiał udać się do Jezioran, wcześniej składając zobowiązanie wierności

·     20.02.1656 Brandenburczycy wywożą z miasta 17 dział i ok. 4000 kul do nich.

·         VI.1656 regiment pieszy Eulenburga zostaje zastąpiony przez dragonów płk Ritterfurtha

·     VII.1656 Brandenburczycy wbrew umowie ze Szwedami umacniają obwarowania miejskie i szańce ziemne wokół miasta

·      VII.1656 dowódca garnizonu płk Ritterfurth rekwiruje broń należącą do mieszkańców.Mieszczanie braniewscy wkrótce dostarczyli: 214 muszkietów, 27 podwójnych hakownic, 6 miotaczy ognia, parę pistoletów, 140 szpad i szabel, 51 spis i 23 piki.

·    1657-1663 w Braniewie stacjonują pododdziały brandenburskiego 2 pułku piechoty pod dowództwem ppłk von Schwerin od 1864r. znanego jako Grenadier Regiment Kronprinz (1. Ostpreussisches) Nr. 1 Łącznie garnizon liczy 3 kompanie piechoty i 4 kompanie jazdy, łącznie ok. 1200 żołnierzy.

·        19.09.1657 pokój w Welawie pomiędzy Brandenburgią i Polską.Elektor miał zwrócić biskupowi Warmię, zachowując jednak do zakończenia wojny Braniewo, co miało zabezpieczyć miasto przed wtargnięciem Szwedów. W mieście miał stać garnizon brandenburski w sile 800 żołnierzy

·         II.1659 w Braniewie i okolicach skoncentrowały się silne oddziały brandenbursko-pruskie ze względu na spodziewane zagrożenie ze strony powracającej armii szwedzkiej

·     1659 brandenburski 2 pułk piechoty von Schwerina bierze pod Braniewem udział w walce ze Szwedami

·     3.05.1660 mimo pokoju w Oliwie Brandenburczycy pozostają w Braniewie, choć mieszczanie z radości niszczą przedwcześnie ich magazyny wojskowe.

·         III.1662 Elektor dowiedział się, że Polacy chcą szturmem odbić miasto, dlatego wzmocnił dodatkowo stacjonujący w Braniewie garnizon. Dowódca brandenburski płk Hiller kazał wzmocnić szańce przed miastem i rygorystycznie ściągał zaległe kontrybucje, grożąc nawet burmistrzowi plutonem egzekucyjnym

·     17.10.1663 zakończyła się ośmioletnia okupacja Braniewa. Wymarsz oddziałów brandenburskich. Na kilka lat wkraczają oddziały polskie.

·      XI.1665-II.1666 w związku z zamieszkami w Polsce w Braniewie stały oddziały polskie w sile 2 kompanii

·         XII.1666-V.1667 w Braniewie stacjonowało 118 polskich dragonów

·     1674 Nowe Miasto sprzedało teren swojej strzelnicy wojskowej, rezygnując tym samym z ćwiczeń wojskowych

·      I.1679 Wielki Elektor zwrócił się do Rady Miasta z propozycją wojskowej ochrony przed armią marszałka Horna, ale rada odpowiedziała, że nie potrzebuje żadnej ochrony. Wojsko brandenburskie przeszło po zamarzniętej Pasłęce, a przez miasto przepuszczono jedynie Wielkiego Elektora ze świtą.

Car Piotr I Wielki przybył do Braniewa wiosną 1697r. Jego wizyta kierowana ciekawością nie zapowiadała jeszcze zawieruchy wojennej, gdyż w kolegium jezuickim wypił ze smakiem 3 piwa z zakonnego browaru. Zwyciężył w Wielkiej Wojnie Północnej. Król Szwecji Karol XII wkroczył do Braniewa w dniu 27.12.1703r.W dniu   4.05.1705 podczas potyczki pod Braniewem oddział Zygmunta Rybińskiego zostaje pobity przez Szwedów.Trzydziesty trzeci biskup warmiński Jan Chryzostom Załuski (1698-1711). Na Warmii nie mógł wiele zdziałać wskutek zamętu spowodowanego przez wojnę północną. Przemarsze wojsk oraz epidemia dżumy zdewastowały i wyludniły Księstwo warmińskie. W czasie wojny próbował interweniować u Szwedów, ale jego działania zostały źle odebrane przez króla Augusta II. Wezwany do Drezna został tam aresztowany i wrócił na Warmie dopiero w roku 1708.Trzydziesty piaty biskup warmiński Andrzej Krzysztof Szembek (1723-1740). W czasie wojny o sukcesję polską poparł Stanisława Leszczyńskiego. Próbował być neutralny, głównie dla zachowania bezpieczeństwa mieszkańców dominium. W 1734r. nie udzielił pomocy wojskom konfederackim Sebastiana Mełdzyńskiego.grenadier rosyjski z okresu I połowy XVIII wieku. Częsty „gość” w Braniewie. Saski piechur w tzw. mundurze protestanckim. Częsty „gość” w Braniewie w czasie Wielkiej Wojny PółnocnejSzwedzka piechota z okresu Wielkiej Wojny PółnocnejPolscy żołnierze z I połowy XVIII w. Od lewej: pocztowy chorągwi lekkiej około 1750 r., oficer i towarzysz około 1746 r. Rys. B. Gembarzewski.

 

 

 

 

 

·     1697 Braniewo odwiedził Car Rosji Piotr I późniejszy zwycięzca Wielkiej Wojny Północnej.

X   XII.1697 na krótko do Braniewa  wkraczają oddziały polskie i saskie.

·     1700-1715 wojna północna. Braniewo jest wielokrotnie zajmowane przez różne armie.

·     1701 przez Braniewo maszerują dwukrotnie oddziały saskie, najpierw do Inflant, a później w odwrocie po klęsce zadanej przez Szwedów.

·     1702-1706 w Polsce ma miejsce wojna domowa pomiędzy Stanisławem Leszczyńskim a Augustem II Mocnym

·     X.1702-wiosna 1703 na okres jesieni i zimy ponownie wkraczają oddziały saskie.

·     1703 Braniewo zostaje zajęte przez oddziały brandenburskie.

·    27.12.1703 Braniewo zostaje zajęte przez 7000 Szwedów, a Brandenburczycy wymykają się inną bramą bez walki. Król Karol XII ma swoją siedzibę w Kamiennym Domu. Ma miejsce ponowne spustoszenie miasta, panuje głód i epidemia dżumy.

·    VI.1704 wymarsz szwedzkiego garnizonu, od tego momentu Braniewo jest miastem wolnym od stałych garnizonów co naraża miasto na najazdy różnych grup walczących stron.

·     1705-1709 pod miastem grasują różne oddziały szwedzkie, saskie, litewskie i polskie będąc utrapieniem mieszkańców Braniewa i okolic

·   4.05.1707 potyczka pod Braniewem oddziału polskiego Zygmunta Rybińskiego i szwedzkiego pod komendą Glasa Eckenblata. Polska grupa zostaje rozbita, a część wzięta do niewoli.

·      XI.1709 w wyniku klęski Karola XII pod Połtawą oddziały szwedzkie opuszczają Warmię, a do Braniewa wkracza saski oddział dragonów Böhmera.

1  1713 do Braniewa wkracza 900 żołnierzy rosyjskich

·    1733-1735  wojna o sukcesję na tronie polskim między Augustem III Sasem i Stanisławem Leszczyńskim. W konflikt międzynarodowy zamieszana jest Warmia i Braniewo.

·    14.04.1734 wkroczył do Braniewa niewielki oddział rosyjski pod dowództwem kapitana Kasturina, który miał zabezpieczać transport artylerii i wojsk pod oblężony Gdańsk.

·    17.04.1734 podjęta przez polski oddział Sebastiana Mełdzyńskiego próba zdobycia Starego Miasta była bezskuteczna, natomiast ponownie zajęte zostało Nowe Miasto. Pod Braniewem oddział polski zostaje pokonany i wycofuje się do Ornety.

·    1735 na Warmię wkraczają ponownie oddziały rosyjskie. W Braniewie stacjonuje 500 żołnierzy pod dowództwem generała de Birona. Siły te dwukrotnie zwyciężają pod Braniewem wojska konfederatów polskich i litewskich, w jednej z potyczek biorą 100 jeńców.

·    1736 późnym latem już za panowania Augusta III Sasa, który zwyciężył w wojnie domowej, Rosjanie opuścili Braniewo. Miasto zostały bardzo dotknięte kosztami ich zakwaterowania i różnych kontrybucji.

·     1756-1762 podczas tzw. wojny siedmioletniej do Braniewa wkraczają oddziały brandenburskie i rosyjskie.

·         III.1758 przemarsz przez miasto 24 tys. żołnierzy rosyjskich

·         XI.1760 wkroczenie oddziałów rosyjskich pod dowództwem gen. Wołchońskiego

·     V.1761 wymarsz oddziałów rosyjskich z miasta

Oficerowie pruskiego 53 pułku piechoty w nieco późniejszym okresie tj. ok. 1806r. Jednak umundurowanie nie uległo większym zmianom od czasu służby w braniewskim garnizonie. Oficerowie 16 pułku piechoty (16 Infanterie-Regiment) generała Otto Friedricha von Dierecke grenadier z karabinem na ramieniu z Infanterie-Regiment Nr. 53 Larisch lata 1800-1806płk Karl Albrecht Friedrich von Raumer (1729-1806)w latach 1785-1786 dowódca Infanterie–Regiment Nr. 53 Generał Franz Andreas Jacquier de Bernay von Favrat (1730-1804) – dowódca 53 pułku piechoty w latach 1786-1794. Francuz służący w armii pruskiej, w 1789r. odznaczony najwyższym pruskim orderem Pour le Mérite. Wraz z pułkiem wziął udział w wojnie przeciw Insurekcji Kościuszkowskiej. umundurowanie 53 Infanterie-Regiment, który z przerwami stacjonował w Braniewie w latach 1773-1793Berliński grobowiec generała Fridericha Otto von Diericke (1743-1819) – dowódcy pruskiego 16 pułku piechoty w latach 1799-1815 (od 1808 po reorganizacji armii pruskiej 5 pułku grenadierów Króla Fryderyka I). Diericke wyróżnił się w wojnie z Francją 1806-1807, m.in. w bitwie pod Pruską Iławą. Odznaczony Pour le Mérite i wieloma innymi orderami pruskimi i rosyjskimi.sztandar 16 Infanterie-Regiment, który stacjonował z przerwami w Braniewie w latach 1796-1815Żołnierze rosyjscy z okresu wojny siedmioletniej:1. Artylerzysta, 2. Muszkieter korpusu obserwacyjnego, 3. Grenadier pułku muszkieterów w letnim mundurze, 4. Oficer piechoty, 5. Huzar serbskiego pułku Stojanowa, 6. Kirasjer, 7. Grenadier konny Wojsko pruskie z okresu 1756-1763 tj. wojny siedmioletniej. Kolejno żołnierze z braniewskich jednostek: grenadier  Infanterie-Regiment Nr.  53, muszkieter Infanterie-Regiment  Nr. 14 i kapral Infanterie-Regiment Nr. 16

 

 

 

 

 

25-27.05.1772 do miasta wkroczył Infanterie-Regiment Nr. 2 von Stutterheim, z którego 1000 ludzi zakwaterowano na Starym, a 500 na Nowym Mieście. Oddział ten w latach 1657-1663 stanowił garnizon Braniewa, a w latach 1819-1821 oraz 1826-1828 pojawi się ponownie już jako 1. Ostpreussisches Infanterie-Regiment (późniejszy Kronprinz)

15.06.1772 do Braniewa wkracza 5 pruskich kompanii ze stacjonującego w Królewcu Granisonregiment No. II von Sydow dowodzonych przez oberstwachmaistra Brauna. Pruski dowódca zażądał kluczy do miasta, urządził wartownię przy ratuszu oraz próbował narzucić ceny na produkty. Rozpoczęła się nieformalna okupacja miasta przez wojsko pruskie.

13.08.1772 pruski dowódca Braun organizuje ośrodek szklenia rekrutów w Braniewie, do którego sprowadza z okolicy 300 rekrutów. Ze względu na liczne przypadki dezercji Prusacy wystawiają warty w bramach miejskich.

13.09.1772 do Braniewa w asyście 200 żołnierzy przybywa dwóch pruskich urzędników, którzy przekazują burmistrzowi patent króla Fryderyka II informujący o włączeniu Braniewa i Warmii do Królestwa Prus. 

1772 I rozbiór Polski. Decyzją władz pruskich następuje połączenie Starego i Nowego Miasta w jeden organizm miejski.· 

·         1772-1819 w miejscu dawnej łaźni biskupiej funkcjonuje lazaret wojskowy

·    1773 Braniewo staje się miastem garnizonowym, ziemia przynależna do zamku biskupiego przeznaczona zostaje na poligon wojskowy i taki stan trwa do roku 1830.

·    1773-1793 w Braniewie stacjonuje 53 pułk piechoty (53 Infanterie-Regiment)pod dowództwem płk Kacpara Fabiana von Luck. Dowódcami garnizonu są kolejno: Wilhelm Heinrich Goltz(1780), Wilhelm Schwerin(1784), Karl Raumer (1785),

·    1775 przez miasto przejeżdża wracając z podróży po Europie carewicz Paweł I Romanow, był eskortowany przez kawalerię z Braniewa do Heiligenbeil (zapewne był to okazjonalnie wystawiony oddział konny, gdyż w Braniewie nie było wówczas kawalerii)

·   VII.1778-V.1779 braniewski garnizon bierze udział w wojnie o sukcesję bawarską (Bayerischer Erbfolgekrieg) tzw. wojnie kartoflanejmiędzy Austrią a Prusami i Saksonią. Udział w wojnie staje się kompromitacją dla pułku.

·         18.01.1779 władze miasta Bystrzyca Kłodzka zapraszają na bal całą kadrę 53 pułku, jest to podstęp, a niespodziewany atak kawalerii austriackiej powoduje, że większość oficerów i kilkuset żołnierzy dostaje się do niewoli

·         1783 władze wojskowe zażądały urządzenia w mieście toalet publicznych, wkrótce powstało 6 na Starym i 3 na Nowym Mieście

·     1784 przepływ ludzi między Starym a Nowym Miastem  jest nadzorowany przez pruskie wojsko, które obsadziło bramy miejskie.Jednak dowódca garnizonu hrabia von Schwerin ostatecznie likwiduje wartę przy Bramie Młyńskiej, natomiast zachowuje posterunki na wylotach do Królewca i Pieniężna.

·   1786 zapadła decyzja o rozbiórce wartowni i wzniesieniu nowych, przy czym „do dyspozycji” wojska  oddano górne partie odcinka muru obronnego od Bramy Górnej do Wieży Kleszej.

·     1786 Ewangelicka gmina cywilna i wojskowa zajmuje nowomiejski ratusz przebudowany na kościół.

·    7.04.-15.10.1790 braniewski 53 pułk piechoty uczestniczy w tzw. „marszu na Śląsk” (Marsch nach Schlesien), czyli wykonanej przez Prusy demonstracji siły wobec Austrii.

·    16.04.-15.07.1791 braniewski 53 pułk piechoty uczestniczy wakcji demonstracyjnej przeciw Rosji (Aufmarsch gegen Russland), w której Prusy współdziałają z Polską.

·     1791w mieście stacjonuje depot-bataillon Infanterie-Regiment Nr. 14 Besser (batalion zapasowy 14 pułku piechoty)

·     VI-XI.1794 udział 53 pułku piechoty w wojnie przeciw Polsce, czyli likwidacji Insurekcji Kościuszkowskie. 

10.02.1807 dotarło do Braniewa  600 zmarzniętych żołnierzy pod dowództwem generała  Antoine-Jean-Augustin-Henri Durosnel, który dowodził 4 brygadą lekkiej kawalerii. Brygada ta w bitwie pod Pruską Iławą  poniosła ciężkie straty, gdyż liczyła przed bitwą ok. 1100 żołnierzy, a do Braniewa dotarło ok. 600. Żołnierze cierpieli  bardzo z  zimna i  prawie bez wyjątku mieli odmrożenia. Francuzi obozowali przy rozpalanych na ulicach ogniskach, ale zachowywali się bardzo zdyscyplinowanie. W dniu 24.02.1807 na przedmieściach ma miejsce starcie francuskiego 2 pułku huzarów z pruskim 5 pułkiem huzarów dowodzonym przez mjr La Roche-Aymon. Potyczka przechodzi do legendy w obu formacjach, a 2 pułk huzarów istnieje do dziś w armii francuskiej, a jego 6 szwadron nosi nazwę Braunsberg.Płk Kirił Kazaczkowski dowódca rosyjskiego pułku muszkieterów kałuskich, który wyróznił sie odwagą i poniósł duże straty w bitwie o Braniewo w dniu 26.02.1807r.Obraz Zbigniewa Walczaka przedstawiający bitwe o Braniewo w dniu 26.02.1807Francuski generał Pierre Dupont zwycięzył w bitwie o Braniewo w dniu 26.02.1807 i do czerwca 1807 był dowódcą wojsk zajmujących miasto.Francuski generał Pierre Barrois wyróznił sie w bitwie o Braniewo w dniu 26.02.1807, następnie był komendantem placu podczas okupacji miasta.Francuski generał Armand Lebrun de La Houssaye dowodził lekka kawalerią w bitwie o Braniewo w dniu 26.02.1807.W bitwie o Braniewo w dniu 26.02.1807r. wyróżnił się jeden z najsłynniejszych pułków Wielkiej Armii - 9 pułk piechoty lekkiej Incomparable. Pobili Rosjan i Prusaków kolejno pod Zawierzem, Rudłowem i w Braniewie.

 

 

 

 

 

·     1796-1815    w Braniewie z przerwami stacjonują pododdziały 16 pułku piechoty (16 Infanterie-Regiment) generała Otto Friedricha von Dierecke. Garnizon składa się z 1 i 2 batalionu, natomiast 3 batalion stał w Młynarach, a grenadierzy w Pasłęku.

·     X.1806-VI.1807 wojna Francji z Prusami i Rosją

·   1806 braniewski garnizon tj. 16 pułk piechoty wyrusza na wojnę, bierze udział w kilku bitwach, w tym m.in. pod Pruską Iławą w dniu 8.02.1807r. Następnie wchodzi w skład załogi Gdańska w dniach 10.03.-26.05.1807r.

·    23.01.1807 z miasta wycofuje się oddział pruski generała Roquette, a na krótko wkraczają oddziały francuskie żądając kontrybucji. Ze względu na zagrożenie odcięciem od sił głównych szybko wycofują się w kierunku na Pasłęk.

·     10.02.1807 do Braniewa dociera brygada lekkiej kawalerii generała Dursonela, która po kilku dniach cofa się do Elbląga.

·     23.02.1807 miasto zostaje zajęte przez pruska brygadę płk Maltzahna oraz batalion 2 pułku huzarów mjr La Roche-Aymon.

·   24.02.1807 na przedmieściach ma miejsce starcie francuskiego 2 pułku huzarów z pruskim 5 pułkiem huzarów. Potyczka przechodzi do legendy w obu formacjach. 2 pułk huzarów istnieje do dziś w armii francuskiej, a jego 6 szwadron nosi nazwę Braunsberg.

·   25.02.1807 miasto zostaje zajęte przez prusko - rosyjski „korpus” generała Plötza, oddziały rozmieszczone zostają w mieście i okolicznych wioskach.

·    26.02.1807  Bitwa o Braniewo. Na oddziały prusko-rosyjskie uderza wzmocniona dywizja generała Duponta, łącznie 4 pułki piechoty i 3 pułki kawalerii. Francuzi uderzają dwoma kolumnami początkowo na Zawierz i Stępień, a następnie na Braniewo. Prusacy ponoszą klęskę, cofając się przez Nowe Miasto, na Gronowo i Heiligenbeil. Straty sprzymierzonych ponad 800 zabitych i jeńców, natomiast francuskie 200 głównie rannych.

·     28.02.1807 generał Dupont rozkazuje spalić oba mosty na Pasłęce.   

·     3-5.03.1807 z rozkazu Napoleona ma miejsce ofensywa francuska, zajęte zostaje Nowe Miasto i na krótko Gronowo.

·     marzec-maj 1807 Francuzi w Nowym Mieście wykonują poważne prace fortyfikacyjne związane z budową umocnionego przyczółka na Pasłęce. Powstają dwa silne bastiony oraz linia okopów umocniona zasiekami, odbudowane są oba mosty, a w pracach uczestniczy kilkuset braniewian. W związku z budową fortyfikacji rozebrano 46 domów. Mniej poważne prace trwają też na Starym Mieście. Walki ustają ograniczając się jedynie do potyczek patroli.

·    5-8.06.1807 wznowienie walk i wymiana ognia wzdłuż linii Pasłęki, a następnie atak francuski z przyczółka w Nowym Mieście w kierunku Gronowa

·   12.06.1807 wymarsz dywizji Duponta pod Frydland, w Braniewie pozostaje oddział pułkownika Boudinhon w sile batalionu piechoty , szwadronu jazdy i 2 dział.

·     9.12.1807 wymarsz francuskiego garnizonu z Braniewa

    17.12.1807 do Braniewa powraca pruski 16 pułk piechoty.

·   1808-1815 16 pułku piechoty w ramach reformy armii pruskiej zostaje przemianowany na 5 Regiment Grenadierów Króla Fryderyka I (Grenadier-Regiment König Friedrich I Nr.5). Pododdziały tego pułku stacjonują w Braniewie i Kętrzynie do 1815r.  

1808-1809 w Braniewie stacjonuje batalion fizylierów 2. Ostpreussisches Infanterie-Regiment Prinz Heinrich, ten sam oddział  będzie stacjonować w mieście w latach 1817-1848 oraz 1893-1912

    16.12.1809 z okazji powrotu króla Prus Fryderyka Wilhelma III do Berlina na runku Starego Miasta odbyła się defilada garnizonu.

·   ·     1811 – zamek biskupi zostaje przeznaczony na cele szkolne

W dniu 12.06.1812r. Braniewo odwiedził Cesarz Francuzów Napoleon I Bonaparte. Obraz Zdzisława Walczaka.W styczniu 1813r. do Braniewa wkracza cofający się z Rosji X korpus francuski marszłaka Jacques Macdonaldaw 1813r. za cofającymi się Francuzami i Polakami do Braniewa wkraczają kozacy rosyjskiego pułkownika Fedora Rydygiera.Litografia pt. 21.12.1812 między Braniewem a Elblągiem (na ilustracji oficerowie wirtemberscy przed gospodą). Autor Otto von Faber du Faur (Wiedeń 1843-1864).W 1814 w Braniewie jak w całych Prusach powstają ochotnicze oddziały samoobrony (Landwehr) i pospolitego ruszenia (Landsturm).    Braniewska Landswehr bierze udział w oblężeniu Gdańska, natomiast Landsturm liczy 207 ludzi w wieku powyżej 45 lat.Pruscy żołnierze z okresu wojen z Francją 1813-1815. Kolejno żołnierze braniewskich jednostek:  muszkieter 4. Ostpreußisches Infanterie-Regiment (dawny Infanterie-Regiment Nr. 16), podoficer 2. Ostpreußisches Infanterie Regiment Prinz Heinrich i sztandarowy z 1 Ostpreussisches Nr. 1 (późniejszy Kronprinz)

 

 

 

 

 

·  12.06.1812 przez Braniewo przejeżdża Cesarz Francuzów Napoleon. Zatrzymał się na krótko przy ratuszu, wysłuchał dzwonu rozbrzmiewającego z kościoła św. Katarzyny.

·      VI.1812 przemarsz armii francuskiej przez Braniewo rozpoczyna się II wojna polska z Rosją. Przez miasto maszeruje m.in. 7 niemiecko-polska dywizja tzw. dywizja gdańska. W skład dywizji wchodzą 3 polskie pułki, a dowódcą jest francuski generał Grandjean.

·   6-8.01.1813 do Braniewa docierają resztki X korpusu francuskiego marszałka Macdonalda, wraz z oddziałami polskimi z wspomnianej wcześniej 7 dywizji Grandjeana. Oddziały wypoczywają w mieście, przez jakiś czas rozpatrywana jest nawet obrona na linii Pasłęki, ostatecznie wycofują się do Gdańska.

·      9.01.1813 tuż za wycofującym się korpusem francuskim do Braniewa wkraczają owacyjnie witani rosyjscy kozacy generała Rydygiera.

·     1814 w Braniewie powstają oddziały samoobrony (Landwehr) i pospolitego ruszenia (Landsturm).    Landswehr w sile 99 piechurów i 17 kawalerzystów bierze udział w oblężeniu Gdańska, natomiast Landsturm liczy 207 ludzi zorganizowanych w 1 szwadron jazdy, 1 kompanię strzelców i 4 kompanie piechoty.

W latach 1819-1821 i 1826-1828 w Braniewie stacjonuje batalion fizylierów 1 Pułku Piechoty (1. Ostpreussisches  Infanterie–Regiment) w obu przypadkach dowodzony przez mjr Rosenberg-Gruszczynskiego. Oddział od 1864r. znany pod nazwą Grenadier Regiment Nr. 1 Kronprinz. Wcześniej w latach 1657-1663 pułk stanowił załogę Braniewa jako brandenburski 2 regiment pieszy  von Schwerin. Na ilustracji umundurowanie z lat: 1656, 1738, 1822 (czyli z okresu pobytu w Braniewie) i 1905. Sztandar 1 Wschodniopruskiego Pułku Grenadierów „Kronprinz” (księcia następcy tronu). Pułk stacjonował w Braniewie dwukrotnie tj. w latach 1820-1821 i 1827-1828.Żołnierze Grenadier-Regiment König Friedrich Wilhelm I (2. Ostpreussisches) Nr. 3 w umundurowaniu  z lat 1832, 1842 i 1885Patron, albo inaczej szef-właściciel 3 Pułku Piechoty w latach 1807-1846 - generał piechoty książę Heinrich von Preussen (1781–1846), jednak jego imię Prinz Heinrich pułk nosił tylko do 1823r.W latach 1817-18148 z przerwami w Braniewie stacjonuje batalion fizylierów 2. Ostpreussisches Infanterie-Regiment Prinz Heinrich. Oddział ten powróci do miasta i w latach 1893-1912 będzie stanowił garnizon jako batalion fizylierów Grenadier-Regiment König Friedrich Wilhelm I (2. Ostpreussisches)Nr. 3.Dużo wskazuje , że batalion ten był w Braniewie również w okresie 1808-1809. Na ilustracji umundurowanie oddziału na przestrzeni istnienia tj. w latach 1685-1902.

 

 

 

 

 

·         1817-1819 wmieście stacjonuje batalion fizylierów –2. Ostpreussisches Infanterie-Regiment Prinz Heinrich

1819-1821 w Braniewie stacjonuje batalion fizylierów 1 Pułku Piechoty (1. Ostpreussisches  Infanterie–Regiment) od 1864r. znany pod nazwą Grenadier Regiment Nr. 1 Kronprinz. Oddział ten w latach 1657-1663 stanowił załogę Braniewa jako brandenburski 2 pułk piechoty von Schwerin

·          1821-1823 wmieście stacjonuje II batalion –  2. Ostpreussisches Infanterie-Regiment Prinz Heinrich

·         1822 budowa lazaretu wojskowego (przy obecnej il. Królewieckiej)

·         1823-1826 wmieście stacjonuje batalion fizylierów –  2. Ostpreussisches Infanterie-Regiment Prinz Heinrich. Dowódcą batalionu fizylierów w latach 1819-1828 mjr Drygalski

·   1826-1828 ponownie w Braniewie stacjonuje batalion fizylierów 1 Pułku Piechoty (1. Ostpreussisches  Infanterie–Regiment) w obu przypadkach dowodzony przez mjr Rosenberg-Gruszczynskiego

·         1828-1830 wmieście ponownie stacjonuje II batalion –  2. Ostpreussisches Infanterie-Regiment Prinz Heinrich, w obu przypadkach dowódcą jest ppłk de la Chevallerie

·         1830-1848 wmieście stacjonuje batalion fizylierów –  2. Ostpreussisches Infanterie-Regiment Prinz Heinrich.Dowódcą batalionu fizylierów w latach 1829-1839 jest mjr von Suchten, w latach 1840-1845 mjr Cusserow oraz w latach 1845-1848 mjr von Hoffmann

·         1830 ćwiczenia wojskowe odbywały się odtąd na placu ćwiczeń wytyczonym przy Stadtpark (obecny Plac Wolności).

·         18.08.1835 uroczyście obchodzono 150-lecie utworzenia pułku 2. Ostpreussisches Infanterie-Regiment Prinz Heinrich i z tej okazji sztandar batalionu fizylierów udekorowany został świecką wstęgą z napisem „utworzony 1685” (Säkular-Fahnenbänder „Errichtet 1685”).

·         9.09.1840 fizylierzy uczestniczyli w powitaniu króla Prus Fryderyka Wilhelma IV, który odwiedził miasto wraz z małżonką Elżbietą

Plansza pokazująca umundurowanie 1 batalionu jegrów w latach: 1773, 1809, 1835, 1845 i 1870 (dwa ostatnie w trakcie służby w Braniewie).Żołnierz 1 batalionu  jegrów (Jäger-Bataillon Graf Yorck von Wartenburg Nr.1) w roku 1890 i sztandar batalionu.Żołnierze 1 wschodniopruskiego batalionu jegrów z Braniewa w marszu. Pomnik odsłonięty w Lesie Miejskim na cześć poległych i zmarłych 27 żołnierzy 1 batalionu jegrów w wojnie prusko-austriackiej 1866r. Tu przed wybuchem wojny prusko-austriackiej w dniu 15.06.1866r. dowództwo 1 batalionu jegrów obejmuje mjr  Julius von Sommerfeld (1819-1888), oficer z 30-letnim stażem wojskowym, który wcześniej służył w różnych jednostkach jegrów, a ostatnio był dowódcą 2 batalionu 2 Garde-Regiment zu Fus.ok.1872 na Rynku Przedmiejskim wzniesiony zostaje pomnik ku czci żołnierzy braniewskiego batalionu  jegrów (Jäger-Bataillon Graf Yorck von Wartenburg Nr.1) poległych w wojnach prusko -austriackiej 1866 i prusko-francuskiej 1870-1871.

 

 

·   

 

 

   1848 w czasie Wiosny Ludów w Braniewie powstaje straż obywatelska licząca 800 ludzi, uzbrojonych w 400 starych karabinów. Straż bierze udział w likwidacji rewolty w Elblągu i rozruchów w Braniewie. Dowódcą straży jest inspektor budowlany Bertram

·         26.04.1848 po blisko 31 latach miasto opuszcza batalion fizylierów 2. Ostpreussisches Infanterie-Regiment Prinz Heinrich, a mimo trwających rozruchów w Niemczech przez kilka tygodni w Braniewie nie ma wojska